What Yoga really is?



netherlands flflfllf

What Yoga Really Is?


Johannes Aagaard

Aarhus University, Danmark





The philosophy of yoga can be expressed as follows:

“Ashes are fire, ashes are water, ashes are earthy everything is ashes, mind, sight, and the other senses are ashes.” (Atharva Siras)

All things in life are transitory, and pain, suffering, and death lurk behind everything. All of life with its omnipresent suffering and death goes on and on in an eternal cycle (samsara or the reincarnation cycle) from which no one escapes. Life is an endless wandering through relentless and insurmountable suffering. The future holds only further rebirths, and whether one is inching towards a better life or sinking into worse life makes little difference.

For all life is ashes.

Hinduism in all its various forms is first of all an attempt: escape from this relentless cycle of rebirth. It is not death wish because the aim is to escape death as well as life. Hindus wish to escape from life with good reason – for life on the Indian subcontinent is hard. Sickness of every kind, famine due to drought or flood, war and oppression make life an unbearable succession of suffering and defeat. The religious faith of the hindus which grows out of their painful experience of life finds its foremost expression in the god Shiva and his consort Kali.

Fear of death

The various Hindu techniques for liberation are attempts to be free of both life and death. Even those who fail to reach the ultimate goal can at least reduce their involvement with life. This is the aim of yoga. By practicing yoga one can reduce suffering and defer death by reducing or completely halting the normal life

An important text of hatha yoga expresses it this way

92. As long as prana is held in the body, so long consciousness (cittam) (is) free from disease. What cause is there for fear of death so long as the sight (resins fixed) between the eyebrows’

93. Therefore, from the fear of death, Brahma (is) intent on pranayama, as are also Yogis and sages. Therefore, one should restrain the prana.” (Gozaksa Sataka)

As expressed in this text the source of yoga is the fear of death, and the way to avert death is to hold back breathing. The same hatha yoga techniques will hold back and immobilize other life functions.

Hatha Yoga Techniques

Hatha yoga breathing exercises (pranayama) are not intended to lead to better breathing, but to the reduction or complete cessation of breathing! In the same way hatha yoga body postures (asanas) are intended to immobilize the whole body. Practicing them will enable the body to become completely motionless and hardened in fixed positions. Meditation words (mantras) serve to immobilize the consciousness. Mantras are usually the names of gods used for worship. Symbolic body movements (mudras and bandhas) in yoga are designed to close all “nine doors of the body”, so that no sense perception from the outside penetrates into the mind. When all outer sensation is shut off the body itself will create as compensation sense perceptions of an inner kind, an inner light, an inner sound, an inner smell, an inner pleasure.

So the objective of yoga is not to affirm people’s lives, but to create another inner life as a substitute for the life one wants to escape. A whole inner new universe, an internal new dimension awaits those who meditate, those who are willing to become a disciple and follow the path of a guru. That is the ultimate aim of the techniques taught in all yoga schools and yoga classes throughout the world.

In yoga there are no neutral techniques. The entire discipline from beginning to end is intended to lead toward an escape from life and death and to serve the higher aims of yoga.

Tantra Yoga

This higher yoga has many names. Distinctions can be made between the yoga of the emotions (bhakti), the yoga of action (karma), and the yoga of knowledge (jnana). However more important than all of these is the greater or higher yoga called Tantra yoga. Tantra yoga itself can be called kriya yoga, laya yoga, kundalini yoga, and raja yoga. The three class!c yogic disciplines of bhakti, karma, and jnana demand many reincarnations for training in order to break free from the cycle of life and death. In contrast, tantra yoga is the direct but also the most dangerous path. Most yoga schools teach that mankind is in a state of decay (kali yuga) and our desperate situation requires a desperate remedy. Tantra yoga is the desperate remedy, and most yoga schools and gurus are tantric in one way or another.

While the classic yogic systems either reject or play down sexuality, Tantra does completely the opposite. Along with the classic systems Tantra desires to escape from the samsaric cycle and perceives life as a poison, but Tantra intends to drive out evil with evil, poison with poison. This is where sexuality enters into tantra yoga. This is not immediately apparent to a newcomer, because like many other oriental religions yoga functions at two levels showing one face outwardly and a completely different face inwardly. This is why yoga is couched in w hat Hindus call “twilight language” which hides as much as it reveals, and is deliberately ambiguous. Thus the key concepts in yoga, such as bindu (semen) and prana (life force) have both a physical and a symbolic meaning.

Semen Mysticism

It is a basic tenet of Tantra yoga that normal sexual activity uses up the life force and exposes the individual to sickness and death. Consequently it is not only prana in the sense of breathing that must be held back, but first and foremost bindu (semen) which must be conserved. The holding back of breath and all other techniques in Tantra yoga serve the ultimate aim of retention of semen. Retention of semen can lead to immortality or at least rejuvenat man in a way which holds off death. For this to happen semen must be transformed in to nectar, ambrosia, soma, the elixir of life, the drink of immortality. This is the deepest core, the very center of all that yoga is concerned with.

The Kundalini Serpent

The full details cannot be explained in a short presentation, but the culmination of yogic practice is ritual sexual intercourse (maithuna) using the various techniques of hatha yoga. Yoga uses the orgasm as the determining experience for both liberation from the samsaric cycle of life and death and confusion with the divine. In reality what takes place is the divinization of the human.

This takes place through meditation on the kundalini serpent. Prana or life force is identical with sexuality and is portrayed by the kundalini or coiled serpent which resides behind the human genitals. She (the life force/serpent is seen as feminine) must be awakened and forced from her spot at the bottom of the spinal column into a canal within the spinal column and then up through this canal. On the way up she will pass through a number of points called chakras. At each chakra she receives more and more energy and becomes more and more divine.

This process of divinization should manifest itself in supernatural powers for the person meditating. For example the meditator could levitate, or walk through walls, or be in two places at one time. The acquisition of supernatural power is called siddha yoga and is found all over the world. Siddha yoga is represented by TM which promises its meditators the power to levitate, but of course only upon the payment of a large fee.

The Great Death – Immortality

After all the difficult hatha yoga techniques and exercise: are put into practice, the serpent is forced to the top of the brain and a cosmic culmination takes place with a superorgasm. What occurs in reality is an orgasmic experience which when coupled sith strongly hallucinogenic feelings, has an extremely violent character. Symbolically the experience is explained as sexual intercourse between the god Shiva, who reigns supreme in the human brain, and his consort Kali, who is his potency and identical with the Kundalini.

This orgasmic experience is understood as the Great Death by which one escapes the manifold world, and by which one experiences the great freedom. From this experience only the “chosen” come back, as gurus who devote themselve. to the liberation of others. Ordinary people according to yogic doctrine should die within three weeks of this experience of full liberation. This death – and no other – leads away from all life and all death, to total freedom.

Escape from Death to Death

It is ironic that a religiosity so driven by fear of death should culminate in the Great Death. This is because yoga

is founded not only on the fear of death, but on the fear of life as well. Yoga therefore seeks to go beyond life and death to what can he called eternal Death, free from sickness, suffering, and all that is transitory.

A thorough reading of the central texts of yoga reveals that the root of yoga resides in the problem of old age. Yoga was developed as an old man’s attempt to stop the decay of the body, to put off death and at the came time to prepare the individual for death by a gradual withdrawal from life. This withdrawal is social, as an elderly man would leave his own environment to live in isolation in the forest or mountain. But the withdrawal is also mental and physical, as the individual draws back from ordinal life functions. The latter can even be accomplished while one remains in the same social environment. The truth of the matter is that yoga; was first of all developed for elder mer This sexist aspect of yoga is also seen in the centrality of semen mysticism.

Yoga for health

Many people who practice yoga will object that they are not interested in such theoretical rubbish, for from their own experience they know that yoga does them good. They have became healthier with it. This attitude should be respected, but also correctly understood.

A comparison can make this clear. It is a fact that it has done many young men good to have been soldiers. They have been taught discipline and self-control and have become stronger and more healthy. This fact does not alter another fact, that the army itself has a completely different aim, namely to teach people to kill. In the same way it can be said that the aim of yoga is not identical with its side effects and it is a fact that many meditating people, after a period with positive results, experience extremely alarming “harmful” results. We call these results “harmful” but they are in fact the desired effect. What happens is that one gradually loses the ability to lead an active, open extroverted life centering on loving interdependent relationships with others. The meditator gradually withdraw into his self and is less able to relate with other people. Slowly the meditator accepts this as valid – for as time goes on the practice of yoga leads to an acceptance of the theory of yoga.

One Is Taken Where One Does Not Want To Go

If a person practices yoga with the intention of becoming a Hindu this is of course perfectly all right, because freedom of religion is necessary and people ought to be able to practice their religion according to their convictions. However the vast majority of people who practice yoga are taken where really they had no intention of going They are transformed into people with new values, they become Hinduized, and this was not at all their intention. They began to practice yoga because it was presented as an art of life, when in reality it is an art of death developed to help first of all elderly men cope with the end of their lives.

If a person intends to escape from a normal life of social interaction and intends to “establish oneself as a God”, then yoga is the way. If one wants to abandon one’s Christian faith and its love for others and for life itself, then yoga is the best way. But most people are unsuspectingly drawn into yoga. Even some Christians defend yoga because they are ignorant of its factual reality.

It is, therefore, necessary to expose the facts concerning yoga, not in order the deprive yoga teachers of their livelihood or gurus of their disciples, but to provide guidance for those who cannot comprehend the real situation when they approach yoga.

For those who have a need to meditate, there are many methods of Christian meditation. Christian meditation is diametrically opposed to yoga. It will not make gods of us, it will not free us from life and death, but will bring us to the God who through his resurrection saved us from the dilemma of which yoga is itself an expression.”



Μπορεί κάποιος Ορθόδοξος να πάρει το όνομα του Ιούδα πρός τιμήν του Αγίου Αποστόλου Ιούδα του Θαδδαίου ή απαγορεύεται;





england 2BAC155200000578-0-image-a-36_1440588388147





Ιρλανδικές Ι. Εικόνες του Άγίου Αποστόλου Ιούδα του Θαδδαίου




Μπορεί κάποιος Ορθόδοξος να πάρει το όνομα του Ιούδα πρός τιμήν του Αγίου Αποστόλου Ιούδα του Θαδδαίου ή απαγορεύεται;


Δεν απαγορεύεται κάποιος μοναχός ή λαϊκος να ονομαστεί Ιούδας κ να γιορτάζει του Αγίου Ιούδα του Θαδδαίου ή του Αγίου Ιούδα του Αδελφόθεου, απλά σε κάποιες χώρες δεν συνηθίζεται και αποφεύγεται επειδή το ίδιο όνομα είχε ο Απόστολος Ιούδας ο Ισκαριώτης ο προδότης του Χριστού.

Στην Ιρλανδία και στην Κεντρική Ευρώπη πολλοί άνθρωποι πέρνουν το όνομα Ιούδας – Jude προς τιμήν του Αγίου Αποστόλου Ιούδα του Θαδδαίου επειδή είχε πάει στην Ιρλανδία ως Απόστολος.

Επίσης υπάρχουν κ άλλοι Ορθόδοξοι Άγιοι που ενώ δεν ειναι κακό να πάρουμε το όνομά τους, σε κάποιες χώρες δεν συνηθίζεται ή αποφεύγεται. Όπως οι Άγιοι Δίας και Έρωτας (Έρως).

Το όνομα του Άγίου Έρωτα στην Δυτική Ευρώπη χρησιμοποιήται συχνά ως Eros.

Άγιος Δίας Πρεσβύτερος όσιος στην Αντιόχεια Συρίας (19/7, +430)

Άγιοι Δίας, Βυθόνιος και Γαλυκός, μάρτυρες (3/4, +3ος αι.)

Άγιοι Ἐρωτας (Έρως), Ορέντιος, Φαρνάκιος, Φίρμος, Φιρμίνος, Κυριακός καί Λογγίνος, μάρτυρες στην Γεωργία (24/6, +3ος αι.)



If a Roman Catholic or a Protestant wants to convert to Orthodoxy (Eastern Orthodox Church), what are the steps?



england fd fdd


If a Roman Catholic or a Protestant wants to convert to

Orthodoxy (Eastern Orthodox Church), what are the steps?


Questions & Answers





Here is the original question:



The best is first to be willing to spend the time to really understand the commonalities and differences between Roman Catholicism or Protestantism and Orthodoxy (Eastern Orthodox Church).

In most cases, a person begins the process of conversion by speaking with a local Orthodox priest, who gives instructions (or catechism) on the teachings and beliefs of the Orthodox Church. These beliefs and doctrines have continued unchanged for over 2000 years, since the time of Jesus and the Twelve Apostles. This process of catechism could take many months. Once you have learned about the faith and teachings of the church, you would then be ready to be baptized as a member of the Orthodox Church, in the name of the Father, Son, and Holy Spirit (ie. the Holy Trinity). Baptism is by triple immersion in water. At the same time, you would be Chrismated, which means receiving the Holy Oil and the Holy Spirit.

Thanks for your message! If you need anything, I am here 🙂

I thank God that the truth of the Orthodox Church is being revealed to all over the world!!!

PS. Some very useful sites are:

http://simplyorthodox.tumblr.com – SIMPLY ORTHODOX

http://romancatholicsmetorthodoxy.wordpress.com – ROMAN CATHOLICS MET ORTHODOXY

http://gkiouzelis.blogspot.com – ORTHODOX HEART SITES

http://journeytoorthodoxy.com – JOURNEY TO ORTHODOXY


Q&A – Απαντήσεις σε 8 ερωτήσεις σας





Ερώτηση: Ισχύει ότι η Παναγία δεν έκανε καμιά απολύτως αμαρτία σε όλη της την ζωή εκτός από ορισμένες αδυναμίες που είχε π.χ. όταν ανησύχησε για τον μικρό Ιησού και τον έψαχναν με τον Ιωσήφ, για να τον βρουν τελικά στο ναό; Είναι αίρεση να θεωρείται η Παναγία εντελώς αναμάρτητη; Ή ήταν όντως τελικά;


Οχι δεν είναι αίρεση να θεωρείτε η Παναγία εντελώς αναμάρτητη γιατί ήταν αναμάρτητη. Η Παναγία δεν είχε προσωπικές αμαρτίες παρά μόνο το προπατορικό αμάρτημα το οποίο της σβήστηκε κατά τον Ευαγγελισμό της (Ευαγγελισμός της Θεοτόκου). Οι ανθρώπινες αδυναμίες που είχε π.χ. όταν ανησύχησε για τον μικρό Ιησού και τον έψαχναν με τον Ιωσήφ και τον βρήκαν στο Ναό δεν είναι αμαρτίες.

Δείτε και το παρακατω άρθρο:



Ερώτηση: Ποιά είναι η αίρεση των Ρωμαιοκαθολικών σχετικά με την Παναγία;


Η αίρεση των Ρωμαιοκαθολικών σχετικά με την Παναγία είναι οτι διδάσκουν οτι η Παναγία ειναι “συνλυτρώτρια”. Αυτό δεν ισχύει γιατί ο μόνος Λυτρωτής είναι ο Χριστός που είναι Θεός.



Ερώτηση: Με το προπατορικό αμάρτημα τί γίνεται; Φεύγει από πάνω μας με την βάφτιση ή όχι;


Ναι με την βάπτιση φεύγει από πάνω μας το προπατορικό αμάρτημα.


Ερώτηση: Όταν περνάμε έξω από παλαιοημερολογίτικη “Γ.Ο.Χ.” εκκλησία ή μοναστήρι κάνουμε το σταυρό μας; Επιτρέπεται να πηγαίνουμε σε “Γ.Ο.Χ” παλαιοημερολογίτικες εκκλησίες και μοναστήρια; Αν πηγαίνει κάποιος συγγενείς μας τι πρέπει να του πούμε;


Δεν κάνει να πηγαίνουμε σε “Γ.Ο.Χ.” παλαιοημερολογίτικες εκκλησίες και μοναστήρια ούτε να κἀνουμε το σταυρό μας πρέπει όταν περνάμε απ’ έξω γιατί είναι εκτός Εκκλησίας. Αύτο να πούμε και σε όσους συγγενείς μας πάνε. Οτι είναι αμαρτία να πηγαίνουν επειδή είναι εκτός Εκκλησίας.

Επίσης μπορείς να δεις κ αρθρα κ βιντεακια στο site μου κατά των σχισματικών παλαιοημερολογιτων:





Ερώτηση: Μέχρι ποια ηλικία μπορεί να κοινωνεί ένα παιδί ακόμα και αν έχει φάει πρωινό;


Μέχρι 3 ετών.



Ερώτηση: Αν πιει νερό επιτρέπεται να κοινωνήσει ένα παιδί και από ποια ηλικία;


Μέχρι 3 ετών μπορει να κοινωνήσει έχοντας πιει και νερό. Μετά καλό είναι να προσπαθεί να μην πίνει νερό πριν την Θεία Κοινωνία. Αν ξεχαστεί, εντάξει…


Ερώτηση: Πότε είναι καλό να ξεκινήσει την εξομολόγηση ένα παιδί;


3-4 ετών.


Ερωτήσεις: Πώς θα εξηγήσουμε στα παιδια ότι δεν κάνει να πηγαίνουν στο καρναβάλι; Και στο σχολείο πως θα τα πείσουμε να μην πάνε στις καρναβαλικές εκδηλώσεις;


Θα τους πούμε οτι οι Χριστιανοί δεν κανει να πηγαίνουν στα καρναβάλια γιατί ειναι ειδωλολατρεία και αμαρτία. Και όταν θα έχουν στο σχολείο καρναβαλική εκδήλωση μπορούμε εκείνη τη μερα να πάμε με τα παιδιά μας μια εκδρομή.


如何愛「惡人」?How to love a bad person? ╰⊰¸¸.•¨* Chinese & english video




如何愛「惡人」?How to Love a Bad Person? (東正教)





教會官網 http://theological.asia/
愛的箴言 臉書專頁 http://www.facebook.com/prayforyou
YouTube 頻道 http://www.youtube.com/user/asianORTH…
聖禮儀現場直播 http://bambuser.com/channel/orthodox-…



(Mt. Athos, Gregoriou Monastery),
身為修士的屬靈父親(spiritual father),
其屬靈父親為已故希臘知名靈修導師St. Porphyrios of Kafsokalivia。


愛 Q&A

祈禱不是義務 Is Prayer a Duty? (東正教) ╰⊰¸¸.•¨* Chinese & english video




祈禱不是義務 Is Prayer a Duty? (東正教)





教會官網 http://theological.asia/
愛的箴言 臉書專頁 http://www.facebook.com/prayforyou
YouTube 頻道 http://www.youtube.com/user/asianORTH…
聖禮儀現場直播 http://bambuser.com/channel/orthodox-…



(Mt. Athos, Gregoriou Monastery),
身為修士的屬靈父親(spiritual father),
其屬靈父親為已故希臘知名靈修導師St. Porphyrios of Kafsokalivia。


Απαντήσεις σε 11 ερωτήσεις σας





Ερώτηση: Για να κοινωνήσουμε ποιες είναι οι προϋποθέσεις;


Να έχουμε εξομολογηθεί και να έχουμε την άδεια από τον Πνευματικό μας Πατέρα.

Νηστεία την προηγούμενη ημέρα για την οποία θα ρωτήσουμε τον Πνευματικό μας Πατέρα.

Νηστικοί από φαγητό για 8 ώρες πριν και για νερό 5 ώρες πριν.

Να παρακολουθήσουμε ολόκληρη τη Θ. Λειτουργία. Τουλάχιστον οπωσδήποτε από τον Απόστολο και το Ευαγγέλιο και μετά.

Να έχουμε διάβασει την Ακολουθία της Θ. Μετάληψης ή τουλάχιστον μία ευχή από την Ακολουθία της Θ. Μετάληψης.


Ερώτηση: Όταν κοινωνούμε μετά από πόση ώρα μπορούμε να κάνουμε μπάνιο; Επιτρέπεται το μπάνιο στη θάλασσα;


Την ημέρα που έχουμε κοινωνήσει καλό είναι να μην κάνουμε μπάνιο στην μπανιέρα ή στη θάλασσα για να μην φτύσουμε νερό καθώς κάνουμε μπάνιο.


Ερώτηση: Αν χτυπήσει ένα παιδί την ημέρα που κοινώνησε και ματώσει τι κάνουμε; Τα μωρά που βγάζουν σάλια όλη την ώρα; Τι κάνουμε σε αυτήν την περίπτωση; Αν ένα μωρό βγάλει γουλιά (λίγο εμετό) μισή ώρα μετά τη θ. Κοινωνία τι κάνουμε;


Οποιοσδήποτε άνθρωπος ματώσει την ημέρα που κοινώνησε πρεπει να κάψει π.χ. το χαρτομάντιλο με το οποίο σκούπισε το αίμα και να το εξομολογηθεί ότι μάτωσε ημέρα που είχε κοινωνήσει. Αν κάποιος άνθρωπος κάνει εμετό την ημέρα που κοινώνησε πρέπει να μαζέψει αν μπορεί τον εμετό και να τον πετάξει στη θάλασσα ή αν γίνεται τα χαρτιά για κάψιμο και να το εξομολογηθεί.


Ερώτηση: Γιατί οι γυναίκες που έχουν περίοδο δεν πρέπει να προσκυνούν τις Ι. Εικόνες;


Περιπτώσεις καθαρότητας των γυναικών αναφέρονται στην Παλαιά Διαθήκη. Κι έτσι τώρα στην Καίνη Διαθήκη οι γύναικες που έχουν περίοδο δεν κάνει να ασπάζονται τις Ι. Εικόνες. Αλλά να τις προσκυνούν με μιά μικρή μετάνοια χωρίς ασπασμό μποροῦν. Επίσης όταν μια γυναίκα έχει περίοδο: δεν κάνει να Κοινωνήσει, δεν κάνει τις ημέρες αυτές να εξομολογηθεί, δεν κάνει να πέρνει Ευχέλαιο ή να πίνει Αγιασμό.


Ερώτηση: Τρώμε το αντίδωρο πρώτα ή πίνουμε αγιασμό; Για να φάμε αντίδωρο ποιες είναι οι προϋποθέσεις;


Για να φάμε αντίδωρο ή να πιούμε αγιασμό πρέπει να είμαστε νηστικοί από φαγητό και νερό 5 ώρες πρίν.


Ερώτηση: Πότε γονατίζουμε; Στην μεγάλη είσοδο; Στο «σα εκ των σων» ή στο «Λάβετε φάγετε…»; Γονατίζουμε την Κυριακή ή όχι; Την Κυριακή του Πάσχα; 


Την Κυριακή επείδη είναι Αναστάσιμη ημέρα και τη Διαικηνίσημο εβδομάδα, δηλ. την εβδομάδα μετά το Πάσχα, επειδή είναι Αναστάσιμη περίοδο, δεν γονατίζουμε ποτέ και πουθενά. Ούτε στο σπίτι μας, ούτε στις Ι. Ακολουθίες, ούτε στην Θεία Λειτουργία.



Ερώτηση: Είναι υποχρεωτικό να κάνουμε μετάνοιες εντός του ναού και πώς κάνουμε μετάνοιες (λίγο με το χέρι ή μέχρι κάτω);


Δέν είναι υποχρεωτικό να κάνουμε μικρές μετάνοιες εντός του ναού αλλά είναι καλό. Οι μικρές μετάνοιες κανόνικά γίνονται με το χέρι ως κάτω αλλά αν θέλει κάποιος μπορεί να κάνει λίγο με το χέρι, δηλ. όχι ως το έδαφος.


Ερώτηση: Προσευχόμαστε γονατιστοί ή όρθιοι στο σπίτι;


Όπως αναπαύεται ο καθένας. Κάποιος Κληρικός έλεγε ότι όταν γονατίζουμε για να προσευχηθούμε γονατίζει και η ψυχή. Επίσης όταν προσευχόμαστε το βράδυ οι Ουρανοί είναι ανοικτοί. Δηλαδή εισακούονται πιο εύκολα οι προσευχές μας γιατί θυσιάζουμε τον ύπνο μας.


Ερώτηση: Πότε κάνουμε τον σταυρό μας;


Κατά τη διάρκεια των Ι. Ακολουθιών και της Θείας Λειτουργίας κάνουμε το σταυρό μας όταν αναφέρεται η Αγία Τριάδα, η Παναγία ή κάποιος Άγιος.

Οτάν είμαστε στο δρόμο κάνουμε το σταυρό μας όποτε περνάμε έξω από κάποιο Ορθόδοξο Ναό. Δεν κάνουμε το σταυρό πας ποτέ σε σχισματικούς παλαιοημερολογίτικους ναούς ή αιρετικούς ναούς (Ρωμαιοκαθολικών, Κοπτών κλπ.).

Αν κρατάει το Σταυρό ή το Ευαγγέλιο ο ιερέας τότε κανουμε το σταυρό μας και ασπαζόμαστε πρώτα το Σταυρό ή το Ευαγγέλιο και έπειτα το χέρι του ιερέα. Όταν απλά ασπαζόμαστε το χέρι του δεν κάνουμε τον σταυρό μας.


Ερώτηση: Πότε δεν πρέπει να κάνουμε τον σταυρό μας;


Κατά τη διάρκεια του εξάψαλμου στεκόμαστε ακίνητοι και ακούμε προσεχτικά.

Πρίν πάρουμε αντίδωρο.

Όταν θυμιατίζει ο ιερέας προς το μέρος μας κάνουμε μια μικρή υπόκλιση.

Αν κρατάει το Σταυρό ή το Ευαγγέλιο ο ιερέας τότε κανουμε το σταυρό μας και ασπαζόμαστε πρώτα το Σταυρό ή το Ευαγγέλιο και έπειτα το χέρι του ιερέα. Όταν απλά ασπαζόμαστε το χέρι του δεν κάνουμε τον σταυρό μας.


Ερώτηση: Επιτρέπεται να κάνουμε yoga;


Όχι. Δέν επιτρέπεται να κάνουμε yoga γιατί σχετίζεται με ανατολικές θρησκείες (Ινδουϊσμό, Βουδισμό κλπ.). Αν κάποιος έχει κάνει yoga πέρνοντας mantra τότε αυτό θεωρείται μύηση καί χάνει το Χρίσμα. Αν κάποιος δηλ. έχει κάνει yoga με mantra τότε πρέπει να το εξομολογηθεί και να του ξανακάνει ο Ορθόδοξος ιερέας το Μυστήριο του Χρίσματος. Αν κάποιος έχει κάνει yoga χωρίς mantra τότε μόνο το εξομολογείται. Για την yoga δείτε και το site μου:




Γράψτε τις ερωτήσεις σας στην παρακάτω φόρμα ή στο email μου:


What about Marriage?








Elder Aimilianos of Simonopetra Monastery,

Holy Mount Athos, Greece



When you see difficulties in your marriage, when you see that you’re making no progress in your spiritual life, don’t despair. But neither should you be content with whatever progress you may have already made. Lift up your heart to God. Imitate those who have given everything to God, and do what you can to be like them, even if all you can do is to desire in your heart to be like them. Leave the action to Christ. And when you advance in this way, you will truly sense what is the purpose of marriage. Otherwise, as a blind person wanders about, so too will you wander in life…

It is an adulteration of marriage for us to think that it is a road to happiness, as if it is a denial of the Cross. The joy of marriage is for husband and wife to put their shoulders to the wheel and together go forward on the uphill road of life. “You haven’t suffered? Then you haven’t loved,” says a certain poet. Only those who suffer can really love. And that’s why sadness is a necessary feature of marriage. “Marriage”, in the words of an ancient philosopher, “is a world made beautiful by hope, and strengthened by misfortune.” Just as steel is fashioned in a furnace, just so is a person proved in marriage, in the fire of difficulties…

marriage, then, is a journey through sorrows and joys. When the sorrows seem overwhelming, then you you should remember that God is with you. He will take up your cross. It was He Who placed the crown of marriage on your head. But when when we ask God about something, He doesn’t always supply the solution right away. He leads us forward very slowly. Sometimes He takes years. We have to experience pain, otherwise life would have no meaning. But be of good cheer, for Christ is suffering with you, and the Holy Spirit, “through your groanings is pleading on your behalf” (cf. Rom. 8:26)…

Marriage is a road: it starts out from the earth and ends in heaven. It is a joining together, a bond with Christ, Who assures us that He will lead us to heaven, to be with Him always. Marriage is a bridge leading us from earth to heaven. It is as if the sacrament is saying: Above and beyond love, above and beyond your husband, your wife, above the everyday events, remember that you are destined for heaven, that you have set out on a road which will take you there without fail. The bride and the bridegroom give their hands to one another, and the priest takes hold of them both, and leads them round the table dancing and singing. Marriage is a movement, a progression, a journey which will end in heaven, in eternity.

In marriage, it seems that two people come together. However, it’s not two but three. The man marries the woman, and the woman marries the man, but two together also marry Christ. So three take part in the mystery, and three remain together in life.

in the dance around the table, the couple are led by the priest, who is a type of Christ. This means that Christ has seized us, rescued us, redeemed us, and made us His. And this is the “great mystery” of marriage (cf. Gal. 3:13). (The Orthodox Word vol. 50, no. 3 [296])




Δεν έχω παιδιά και σκέπτομαι για εξωσωματική. Είναι σωστό;



Δεν έχω παιδιά και σκέπτομαι για εξωσωματική.

Είναι σωστό;



Για ένα μεγάλο διάστημα της ζωής μου δεν είχα καμία σχέση με τον Θεό και την Εκκλησία, και ούτε πού μού έκαναν εντύπωση όλα αυτά… Αν κατά λάθος άκουγα καμιά ψαλμωδία σε κανένα κανάλι, το γύριζα γρήγορα από εκεί εκνευρισμένη!

Κάτι μού έτυχε όμως (άς μη μπώ τώρα σε λεπτομέρειες) κι εκείνα πού πρώτα απόφευγα και ίσως κορόϊδευα, μετά μού γίνανε ειρηνικό βίωμα και απαραίτητα στην ζωή μου!

Έμαθα να προσεύχομαι, να εξομολογούμαι, να κοινωνώ, ακόμη καί να ψέλνω!!! Ποια; Εγώ, η Μαργαρίτα, (Μάργκοτ για τους φίλους μου)!

Όμως, υπήρχαν και οί σκιές πού με καταδίωκαν, από την παλαιότερη ζωή μου…

Παντρεύτηκα τον άνδρα μου από αίσθημα. Είχα κι εγώ τά όνειρά μου για μια χαρούμενη οικογένεια γιατί αγαπούσα τα παιδιά, έστω κι αν έκανα μία έκτρωση όταν ήμουν μαθήτρια πιεζόμενη από τις τότε καταστάσεις… Δυστυχώς σήμερα δεν έχω παιδιά, αν και προσεύχομαι γι΄ αυτό κι εγώ και ο άνδρας μου… Κι΄ έτσι, μετά από 10 χρόνια γάμου, σκέπτομαι τώρα σοβαρά τήν εξωσωματική… Είναι σωστό όμως;

Μαργαρίτα – Νέα Ιωνία, Αθήνα

 * * *

Η εξωσωματική γονιμοποίηση δίνει  τά παιδιά πού θέλουμε, αφού όμως καταστραφούν κάποια άλλα… Στά 6  γονιμοποιημένα οί γιατροί διαλέγουν 2,  καί τα υπόλοιπα 4  καταστρέφονται… Είναι δυνατόν όμως επάνω σε 4  διακοπές ζωής καί δολοφονίες, νά κτιστούν 2 μελλοντικές δικές μας ευτυχίες; Καί τί παιδιά στό τέλος θα γίνουν αυτά, όταν μεγαλώσουν;

Αγαπητή Μαργαρίτα, καλημέρα σας.

Πήραμε το μήνυμά σας, στενόχωρο είναι αλήθεια, και είδαμε τις σκέψεις σας. Ένα πρώτο συμπέρασμα είναι ότι το «παλαιό λάθος σας» και ή αρχαία παράβαση των εντολών του Θεού στο «ού φονεύσεις», σας κυνηγάει και τώρα, κάνοντάς σας να απολαμβάνετε τους πικρούς καρπούς της πρό Χριστού ζωής σας…

Από την άλλη πλευρά υπάρχει η ειλικρινής, πιστεύουμε, μετάνοιά σας για τους καιρούς της αγνοίας σας… Τότε δεν ξέρατε, σήμερα όμως γνωρίζετε!

Είναι γεγονός, και ιατρικά διαπιστωμένο μάλιστα, ότι τις περισσότερες φορές οί αμβλώσεις ακολουθούνται από μία παρατεταμένη και διαρκή στείρωση. Οί επιστήμονες μιλάνε για κακούς χειρισμούς στην επέμβαση, όμως πάνω απ΄ όλα είναι η αποστροφή του Θεού της Δημιουργίας για τους περιφρονητές του δώρου της ζωής πού μέσα από ένα νεογέννητο μωράκι δίνεται…

Τώρα, παρ΄ όλες τις προσευχές σας ο καλός Θεός δεν σας δίνει παιδιά.

Πιθανόν για να έλθετε σε μεγαλύτερη μετάνοια, πιθανόν για να πονέσει η ψυχή σας περισσότερο, να συναισθανθείτε και οί δυό σας εκείνο το διαρκές έγκλημα πού κάνατε και πού αιωνίως, σαν μία φυτευμένη λαμπάδα θα υπάρχει, φθάνοντας μέχρι και την ώρα της φοβερής του Χριστού Κρίσεως!

Σήμερα βέβαια στην εποχή μας πολλοί δεν δίνουν σημασία σ΄ αυτά και αλλάξανε ακόμη και τα ονόματα των εγκληματικών πράξεων για να μη δημιουργείται «ψυχολογικό» στους ενόχους…

Την έκτρωση, την βαφτίσανε «διακοπή κυήσεως», και την μοιχεία και το παλαιό «σπίτωμα και τις σπιτωμένες» πού ήξερε ανέκαθεν ο Ελληνικός λαός, σήμερα το λένε «ελεύθερη συμβίωση», «ελεύθερη συντροφιά» και «άντε να συζήσουμε χαρούμενοι κι΄ ελεύθεροι…»

Δηλαδή, «πάρτε διαβόλοι βάγια», και «άντε και του χρόνου…», να το πούμε έτσι λαϊκότερα και στην απλή καθομιλουμένη…

Τιποτένια γνώμη μας είναι να κάνετε πιο θερμές τις προσευχές σας, να πάτε και σε γνωστά προσκυνήματα πού η Παναγία μας δίνει παιδιά ( Τήνος, Μαλεβή, κλπ), και εάν ο Θεός δεν σας δώσει παιδί, να παραμείνετε όπως είσαστε και να μη πάτε διά πλαγίας οδού και εκτός της φυσιολογικής Δημιουργίας να αποκτήσετε τέκνο…

Ένας διορατικός Πνευματικός Πατέρας έλεγε κάποτε:

«Ο Θεός δίνει τα παιδιά, ο Θεός τα στερεί, ο Θεός τα παίρνει… Παρατηρώντας τον κύκλο της ζωής πολλών οικογενειών πού έρχονται εδώ, βλέπω ότι ακόμη και τα υιοθετημένα παιδιά (προϊόντα πολλές φορές παρανόμων σχέσεων), διαγράφουν μιά ζωή με πολλά προβλήματα. Τέτοια, πού και οί θετοί γονείς χτυπάνε το κεφάλι τους έπειτα… Δεν λέμε ότι αυτό είναι κανόνας, δεν λέμε ότι όλα αυτά τα παιδιά έχουν προβλήματα, αλλά όμως πρέπει πολύ να το σκεφτόμαστε όταν πάμε για μία υιοθεσία όχι από το συγγενικό μας περιβάλλον αλλά από ιδρύματα, και «αγνώστων γονέων…»

Σχετικά με την εξωσωματική γονιμοποίηση έλεγε:

«Τώρα βρήκανε κι αυτές τις πονηρές μεθόδους να φυτεύουνε παιδιά, όπως φυτεύουμε καρπούζια πάνω σε κολοκύθια, κάνοντας καρπουζοκολόκυθα! Δεν ξέρω τι παιδιά θα βγούνε στο τέλος αυτά, και ο καλός Θεός να μας ελεήσει όλους…

Ακούστε κι ένα φοβερό περιστατικό πού μού το ανέφερε μία κυρία.

Δεν λέω ονόματα, το Μυστήριο της Εξομολόγησης είναι αυστηρώς απόρρητο, αλλά αναφέρω αορίστως το περιστατικό για να ωφεληθούνε κι άλλοι. Η κυρία αυτή ήταν άτεκνη, τουλάχιστον για 15 χρόνια, αλλά πάντοτε επέμενε να αποκτήσει κι αυτή ένα παιδάκι δικό της.

Καλόψυχη κι ευλογημένη γυναίκα, και πολύ την λυπόμουνα…

Πήγαινε σ΄ έναν πολύ γνωστό Πνευματικό πού της είχε απαγορεύσει να κάνει εξωσωματική, αλλά παρ΄ όλα αυτά, αυτή επέμενε και είχε κάνει ήδη δύο αποτυχημένες επεμβάσεις με πολλές ταλαιπωρίες και με τεράστια έξοδα…

Στην τρίτη επέμβαση, διηγείται η ίδια, ότι,

«όπως ήμουνα εξαντλημένη έπεσα να κοιμηθώ σβήνοντας το φώς. Και ξαφνικά, αισθάνομαι δυό τριχωτά χέρια να με πιάνουν από τους ώμους και να με τραντάζουν δυνατά! Ξεχώρισα το πρόσωπο του δαίμονα επάνω μου! Έπαθα τέτοια λαχτάρα φωνάζοντας δυνατά το «Κύριε Ιησού Χριστέ ελέησέ με…» πού θα το θυμάμαι σε όλη μου την ζωή…»

Λίγες μέρες νωρίτερα μία δαιμονισμένη της είχε ειπεί «και παιδί να κάνεις, πάλι «δικό μου» θα είναι…»

Αγαπητή φίλη, σας δώσαμε μία μικρή εικόνα αυτού του θέματος. Εσείς, ελεύθερη είστε πιά να αποφασίστε…

Μία χαρακτηριστική επιστολή από μία γυναίκα:

«Πριν την εξωσωματική, η γυναίκα κάνει ενέσεις για να κατεβάσει περισσότερα ωάρια.

Όταν εγώ είδα ότι κατέβασα 9 ωάρια, είπα το γιατρό στοπ, και πήγα στο Κέντρο. Συνήθως, δεν είναι και απαραιτήτως όλα καλά για γονιμοποίηση. Από μένα όμως γονιμοποίησαν και τα εννέα, κι έτσι είχα 9 έμβρυα.

Όταν στα τοποθετούν μέσα σου, υποστηρίζουν ότι αν βάλεις 3 έχεις περισσότερες πιθανότητες σύλληψης. Αλλά στην πορεία, το ένα το κάνουν έκτρωση, γιατί η τριδυμία πλέον απαγορεύεται.

Εγώ είπα όχι, θα μου τοποθετήσετε μόνο 2 και ας έχω λιγότερες πιθανότητες. Εγώ έκτρωση δεν κάνωνβθηυ! Όπως και έγινε, αλλά σύλληψη δυστυχώς δεν επιτεύχθηκε…

Στην πορεία, είχα άλλα 7 έμβρυα ( από τα 9 σύνολο ). Αυτά, αν καταφέρουν να ζήσουν κάνουν κυτταρικές διασπάσεις. Από τα 7 τα 4 δεν τα κατάφεραν.

Τώρα έχω 3 κατεψυγμένα έμβρυα (τι ψυχρό πού ακούγετε…) από τα οποία αν επιβιώσουν στην απόψυξη θα μου τα κάνουν εμφύτευση. Συνήθως δεν επιβιώνουν, ή δεν επιβιώνουν όλα…

Είναι πραγματικότητα το γεγονός ότι όχι μόνο σκοτώνονται γονιμοποιημένα ωάρια, ζωντανά δηλαδή έμβρυα, αλλά συχνά διατηρούνται σε ειδικούς κουβάδες, όσο το δυνατόν περισσότερο στη ζωή και χρησιμοποιούνται για πειράματα, η ακόμα και για διάφορα “προϊόντα” της βιομηχανίας καλλυντικών (πού τα βάζουν οί γυναίκες σάν μάσκα προσώπου. Δηλαδή οί γυναίκες, καί προφανώς εν αγνοία τους γιατί ελάχιστες μπορεί να το ξέρουν, βάζουν πτώματα πεθαμένων παιδιών, πάνω στα πρόσωπά τους!…»).




Is your grandmother a fish?




Is your grandmother a fish?


Dr. Georgia Purdom





According to a soon-to-be published book for young children, a fish and many other animals are your “grandmothers.” The subtitle for the book is “a child’s first book of Evolution.” While the author and illustrator do a good job of simplifying evolution through words and pictures and using terminology that is kid-friendly, it is exactly those points that make the book so deceptive.

Starting with the Familiar

Rather than starting at the beginning of the evolutionary tree of life with a single-celled organism, the author starts with a fish likely because this would be more familiar to young children. The author chose not to use the terminology of “millions of years” but rather states “a long, long, long, long, long time ago” probably because young children don’t have a good understanding of time. In addition, the author uses the term “grandmother” to refer to each animal (i.e., grandmother fish, reptile, mammal) since children would know what a grandmother is but not an ancestor.

Confusing the Issue of Intelligent Behavior

The book compares animal behavior to human behavior for each of the animal grandmothers. This seduces children into thinking because they can do the same types of things they must be related to the animals. For example, “She [Grandmother Fish] could wiggle and swim fast. Can you wiggle?” Well, certainly children can wiggle (every parent can attest to this!), but that doesn’t mean humans are related to fish. It’s no secret that humans and animals have some similar behaviors, but as we have reported many, many times before this isn’t because of shared ancestry. Instead, God designed animals to beintelligent, but their intelligence pales in comparison to that of humans who are made in the image of God.

Missing Evolutionary Transitions

Following the comparative animal-human behaviors for each “grandmother,” children are presented with a small evolutionary tree showing lines connecting that grandmother to the next one. The book connects fish to reptiles, reptiles to mammals, mammals to apes, and, of course, apes to humans. While visually simple, it discounts the millions of mutations that would have to occur by random chance for these transitions to be possible (and the fact that transitional fossils between these organisms are absent).

Following the conclusion of the book is a parent’s guide giving more detailed information about each evolutionary transition presented in the book. For example, grandmother mammal is said to cuddle and parents are told, “They evolved cuddling as part of nursing our young. Both of these behaviors are governed by the ‘cuddle hormone,’ oxytocin.” It seems the author didn’t stop with simplifying evolution for kids; he also wanted to absurdly simplify it for their parents as well.

How Evolution Supposedly Happens

Also in the parent’s guide are explanations of three major points related to evolution: descent with modification, artificial selection, and natural selection. Dogs are used for artificial selection to show that people have bred dogs to achieve dogs with specific traits (of course, traits that already existed in dogs). They conclude this section with, “All the different kinds of dogs come from one kind of dog that lived a long time ago.” Finally, something I can agree with in the book! All dogs did come from the original dog kind created by God on Day Six of Creation Week, approximately 6,000 years ago. I found it interesting that their point about artificial selection is that it results in variation within a certain group of animals (dogs) and yet somehow a similar type of mechanism (natural selection) is supposed to achieve molecules-to-man evolution with one kind of animal evolving into a completely different kind of animal! I honestly hope parents reading the guide will see the obvious problem this creates for evolution and how natural selection cannot be a mechanism.

As with many books on evolution, time is presented as the key. Evolution can do anything and everything with enough time. But it is this simplification presented to both children and parents in this book that is so problematic. As a professional geneticist, I can attest to the fact that time is not the key but rather what is needed is a genetic mechanism that adds new and novel information so that organisms can evolve from fish to humans. The problem is that with all the thousands of papers published on mutations, no such mechanism has ever been observed. Mutations only alter (and many times detrimentally) genetic information that is already present—they don’t add new and novel information of the type that will change one kind of organism into another. All the time in the world is useless if there is no genetic mechanism to add what is needed for molecules-to-man evolution.

Teaching Our Kids the Truth About Our Origins

With its engaging text and illustrations, I’m sure this book will find its way into many public libraries and even school libraries. I challenge parents and others to suggest to their local librarian an alternative book from AiG’s vast resources for children. One of my personal favorites is Dinosaurs for Kids. I always say it should be called “Dinosaurs for Everyone,” because it is a book that will keep the attention of both children and parents and equip them to answer common questions about dinosaurs. Also, be sure to visit the Creation Museum and take advantage of our “Kids Free in 2014.”

While it is sad to see evolutionary resources like this book for children, it is very encouraging to see the many children’s resources (including Answers Bible Curriculum andAnswers VBS) available through AiG that help us teach our kids that the truth about our origins can only be found in the truth of God’s Word.

Keep fighting the good fight of the faith!





Συμφωνεί η Βίβλος με την Εξέλιξη;



russia fififid

Ἀπό τό νέο ἀντιεξελικτικό βιβλίο

τοῦ Ἀρχίμ. Ἰωάννου Κωστωφ, Φυσικού


τηλ. επικοινωνίας & παραγγελιών 2108220542






«Δός μαρτύριον τοῖς ἐν ἀρχῇ κτίσμασί σου καί ἔγειρον προφητείας τάς ἐπ᾿ ὀνόματί σου»(ΣΣειρ 36, 14): «Δῶσε τή μαρτυρία Σου γιά τά ἐν ἀρχῇ κτίσματά Σου καί ἀνόρθωσε τίς ἐξ ὀνόματός Σου προφητεῖες». Ὁ Σειραχίδης προφητεύει τήν ἀνασκολόπισι τῆς Βίβλου ἀπό τούς φιλοεξελικτικούς σ᾽ ὅ,τι ἀφορᾶ τή διδασκαλία τοῦ Θεοῦ διά τοῦ Μωυσέως γιά τή δημιουργία.

Παραδέχεται ὁ Χρῆστος Βαρελᾶς: «Ἡ Κοσμολογία περιγράφει ἕνα ἐνδιαφέρον μοντέλο γιά τή δημιουργία τοῦ σύμπαντος, πού σέ τελική ἀνάλυσι, ὅμως, ἀποτυγχάνει νά μᾶς ἀπαλλάξη ἀπό θεμελιώδη ἐρωτήματα: Ποιός; Τί; Πῶς; Γιατί αὐτό; Γιατί ὄχι κάτι ἄλλο; Γιατί ὄχι τίποτε;».

° Ἀκόμα: «Ἄν πάλι ὑποθέσουμε πώς ἡ κοσμική ἁλυσίδα αἰτίου-ἀποτελέσματος δέν ἔχει ἀρχή —ἄποψι ἰδιαίτερα δημοφιλής μεταξύ τῶν ἀθεϊστῶν—, τότε μένουμε μέ μιά ἄπειρη ἀκολουθία γεγονότων. Εἶναι προφανές πώς, ἀπό μόνη της, δέν μπορεῖ νά δικαιολογήση τήν ἴδια της τήν ὕπαρξι».

  • Ὅλα αὐτά δέν προβληματίζουν τό σώφρονα πιστό πού, μετά λόγου, ἐπαναπαύεται στή Βίβλο:

«Κάποτε εἶδε ὁ νεώτερος αὐτός μοναχός τούς τρεῖς αὐτούς πατέρες, σέ σφοδρή κακοκαιρία, ἀνυπόδητους ἀφ᾽ ἑσπέρας νά ἔχουν ἀνάψει τή λάμπα καί νά μελετοῦν τήν Ἁγία Γραφή. “Ἐν ἀρχῆ ἐποίησεν ὁ Θεός τόν Οὐρανόν καί τήν γῆν…”. Καί θεωροῦσαν τά μυστήρια τῆς Δημιουργίας καί ἔκλαιαν».

«Κάποτε [ὁ ἀρχιτέκτονας Otto Stromeyer] εἶχε σχεδιάσει μιά μεγάλη αὐτοστηριζόμενη ὀροφή γιά ἕνα πελάτη του, ὁ ἐπιθεωρητής, ὅμως, τοῦ κτιρίου ἀπέρριψε τό σχέδιο. Μιά τόσο μεγάλη ὀροφή ἔπρεπε νά στηρίζεται σέ κολῶνες, εἶπε, ἀγνοώντας τούς στατικούς ὑπολογισμούς τοῦ Stromeyer. Ἔτσι τά σχέδια ἄλλαξαν κι ὅταν ἔγινε ἐπιθεώρησι ὁλόκληρου τοῦ κτιρίου, ὑπῆρχαν κολῶνες. Ὅταν ἔφυγε ὁ ἐπιθεωρητής ἀποσύρθηκαν, θρυμματίσθηκαν καί πετάχθηκαν στά σκουπίδια: ἦταν ἀπομιμήσεις ἀπό χαρτόνι». Οἱ Continue reading “Συμφωνεί η Βίβλος με την Εξέλιξη;”

视频:神為何降生為人?Why God became Human? – Video





Why God Became Human? (東正教)





神 Q&A

Το Άγιο Πνεύμα είναι Θεός ή απρόσωπη δύναμη;



Θεολόγου – Φιλολόγου

ΑΘΗΝΑ 2003


Έκδοσις Ορθοδόξου Ιεραποστολικής Αδελφότητος Ο  ΣΤΑΥΡΟΣ,

Ζωοδ. Πηγής 44, 106 81 Αθήναι, τηλ. 2103805539 


Ευχαριστίες στον ακούραστο εργάτη του Ευαγγελίου, τον κ.Νικόλαο Σωτηρόπουλο για την ευγενή παραχώρηση του βιβλίου προς δημοσίευση στο διαδίκτυο. Όποιος το διαβάσει  ας ευχηθεί υπέρ του δούλου του Θεού ΝΙΚΟΛΑΟΥ.  Ευχαριστίες και στον κ.Ευάγγελο Καραμπάτση για την  ηλεκτρονική σάρωση του βιβλίου.





Το μεγαλύτερο δόγμα του Χριστιανι­σμού, η μεγαλύτερη αλήθεια της Πίστεως, είνε ο Θεός μας. Η έννοια του Θεού μας είνε τόσο παράδοξη, τόσο μυ­στηριώδης, ώστε τέτοια έννοια ήταν αδύνατο να έλθη στη διάνοια του ανθρώπου. Η έννοια του Θεού μας είνε αδιανόητη και ανεπινόητη. Ο Θεός ως ένα ον κανονικώς έπρεπε να εννοήται ως ένα πρόσωπο. Δώ­δεκα Θεοί του Ολύμπου, ψεύτικοι βεβαί­ως Θεοί, εννοούνταν ως δώδεκα πρόσω­πα. Αλλ’ ο ένας Θεός του Χριστιανισμού, ο αληθινός Θεός, δεν εννοείται ως ένα πρόσωπο, αλλ’ ως τρία πρόσωπα, ως τρεις ύψιστες προσωπικότητες. Ο τριαδικός Θεός, αυτό είνε το παράδοξο των παρα­δόξων, αυτό είνε το μυστήριο των μυστη­ρίων, που δεν ήταν δυνατό να έλθη στη διάνοια του ανθρώπου.

Υπάρχει η έννοια του τριαδικού Θεού, η αδιανόητη και ανεπινόητη ανθρωπίνως, διότι υπάρχει πραγματικώς ο τριαδικός Θεός και φανέρωσε τον εαυτό του στους ανθρώπους. Άξιο παρατηρήσεως, ότι σ’ όλες τις αρχαίες μεγάλες Θρησκείες και Θεολογίες υπάρχει η έννοια της τριάδος. Το Αιγυπτιακό Πάνθεο είνε γεμάτο από τριάδες. Και διερωτάται κανείς: Πως στις αρχαίες μεγάλες Θρησκείες και Θεολο­γίες υπάρχει η έννοια της τριάδος; Η απάντησι στο σπουδαίο τούτο ερώτημα είνε: Από την αρχή, από τότε που δημιουργήθηκαν, οι άνθρωποι γνώρισαν το Θεό, το Δημιουργό τους, ως τριαδικό. Και από τότε, από την αφετηρία της, η ανθρωπότης διατήρησε ανάμνησι της τριαδικότητος του Θεού. Αλλ’ όσο παρέρχονταν οι αιώνες, όσο απομακρυνόταν η ανθρωπότης από την αφετηρία της, η έννοια της τριάδος αλλοιωνόταν, εξασθενούσε, έχα­νε την αρχική της σαφήνεια και λάμψι, συ­σκοτιζόταν, γινόταν όλο αμυδρότερη. Έξω δε από τη θεόπνευστη Γραφή, την Παλαιά και την Καινή Διαθήκη, η έννοια της τριάδος εν συγκρίσει προς τις άλλες Θρησκείες διασώθηκε καθαρώτερη στην Ινδική Θρησκεία, όπου ο Βράχμα, ο Βισνού και ο Σίβα εννοούνται ως τρία πρόσω­πα, αλλ’ ως ένας Θεός. Αλλά μέσα στη Γραφή και στη Θρησκεία μας η αλήθεια του τριαδικού Θεού είνε ολοκάθαρη, λάμ­πει ηλίου φαεινότερον, διότι η Γραφή είνε θεόπνευστη και η Θρησκεία μας είνε εξ αποκαλύψεως. Κατά τη Γραφή και τη Θρη­σκεία μας ο Θεός είνε Πατήρ, Υιός και Άγιο Πνεύμα, τρία δηλαδή πρόσωπα η υποστάσεις, αλλά μία ουσία η θεότης.

Για να λάβωμε κάποια αμυδρή ιδέα του υψίστου μυστηρίου, του τριαδικού Θεού, ας αποβλέψωμε στον ήλιο, αυτόν τον μεγαλειώδη και τα μέγιστα ευεργετικόν αστέρα. Δεν αστοχούμε εάν πούμε, ότι ο φυσικός ήλιος είνε μία εικών του νοη­τού ήλιου, του Θεού μας. Στο φυσικό ήλιο υπάρχουν τρία πράγματα: Ο λαμπρός δί­σκος, που θαυμάζουμε ιδίως κατά την ανατολή και τη δύσι του· το φως, που γεννάται αμέσως από το δίσκο.και η θερμότης, που εκπορεύεται αμέσως από το δίσκο. Ήλιος είνε ο δίσκος, ήλιος είνε το φως, ήλιος είνε η θερμότης. Αλλ’ αυτά τα τρία δεν είνε τρεις ήλιοι, είνε ένας ήλιος, διότι και τα τρία στηρίζονται σε μία μάζα η ουσία, υλική ουσία. Έτσι Θεός είνε ο Πατήρ· Θεός είνε ο Υιός, που γεννάται αμέσως από τον Πατέρα· Θεός είνε και το Άγιο Πνεύμα, που εκπορεύεται αμέσως από τον Πατέρα. Αλλ’ αυτά τα τρία πρόσωπα δεν είνε τρεις Θεοί, είνε ένας Θεός, διότι και τα τρία πρόσωπα έχουν μία και την αυτή ουσία, Πνευματική ουσία είνε ομοούσια. Επειδή δε και τα τρία πρόσωπα έχουν μία και την αυτή ουσία, γι’ αυτό δεν είνε καν­ένα ανώτερο και κανένα κατώτερο από το άλλο, αλλά και τα τρία είνε ίσα και ισότιμα.


ΗΕΚΚΛΗΣΙΑ ανέκαθεν πιστεύει και δο­ξάζει τριαδικό Θεό. Κατά τον αρχαιότατο εκκλησιαστικό ύμνοΦως ιλαρόνοι πιστοί υμνούν Πατέρα, Υιόν και Άγιον Πνεύμα, Θεόν.

Κατά τον 4οναιώνα εμφανίσθηκαν αιρε­τικοί, οι οποίοι δεν παραδέχονταν τον τριαδικό Θεό. Είνε οι Αρειανοί και οι ακολουθήσαντες αυτούς Μακεδονιανοί. Εξ αιτίας δε των αιρετικών αυτών συνεκλήθη η Α’ Οικουμενική Σύνοδος, η οποία κατωχύρωσε και διακήρυξε τη θεότητα του Υιού, και η Β’ Οικουμενική Σύνοδος, η οποία καταχώρησε και διακήρυξε τη θεό­τητα του Αγίου Πνεύματος. Αυτές δε οι δύο Σύνοδοι συνέταξαν το Σύμβολο της Πίστεως.

Σήμερα Ορθοδοξία, Ρωμαιοκαθολικι­σμός και σχεδόν ολόκληρος ο Προτεσταν­τισμός ομολογεί πίστι στον τριαδικό Θεό.


Ως προς το Άγιο Πνεύμα ειδικώς, στο οποίον αφιερώνεται το παρόν Ημερο­λόγιο, οι Αρειανοί, οι Μακεδονιανοί, ολί­γοι Προτεστάντες και οι λεγόμενοι Μάρ­τυρες του Ιεχωβά αρνούνται τη θεότητά του και διδάσκουν, ότι το Άγιο Πνεύμα είνε απλώς δύναμις, η ενεργός δύναμι του Ιεχωβά, όπως εκφράζονται οι ψευδο- Μάρτυρες του Ιεχωβά.

Αλλά και μερικοί Ορθόδοξοι Χριστιανοί, επειδή στερούνται κατηχήσεως και στοι­χειώδους θεολογικής γνώσεως, δεν έχουν συνειδητοποιήσει, ότι το Άγιο Πνεύμα είνε πρόσωπο και Θεός, και μάλλον θεω­ρούν το Άγιο Πνεύμα απλώς ως δύναμι!

Στο παρόν Ημερολόγιο επί τη βάσει χω­ρίων της Αγίας Γραφής αποδεικνύεται, ότι το Άγιο Πνεύμα είνε πρόσωπο και Θεός, γίνεται δε λόγος και για το έργο του Αγί­ου Πνεύματος στην Εκκλησία.

ΕΠΕΙΔΗ το Άγιο Πνεύμα έχει δύναμι, μάλιστα παντοδυναμία γι’ αυτό σε (ορι­σμένα χωρία, όπως π. Χ. Πράξ. 2:4 (επλήσθησαν άπαντες Πνεύματος Αγίου), 6:3 (πλήρεις Πνεύματος Αγίου), το Άγιο Πνεύμα σημαίνει πραγματικώς δύναμι, χάρι, χαρίσματα. Ο Ιησούς είπε στους μαθητάς του:Λήψεσθεδύναμινεπελθόντος του Αγίου Πνεύματος εφ’ υμάς(Πράξ. 1:8). Θα λάβετε, δύναμι, όταν θα έλθη το Άγιο Πνεύμα σε σάς.

Ναι, το Άγιο Πνεύμα σημαίνει δύναμι, αλλά τούτο δεν αποκλείει, ότι το Άγιο Πνεύμα είνε πρόσωπο. Ρητώς ο Πατήρ και ο Υιός λέγονται δύναμις (Ματθ. 26:64, Α’ Κορ. 1:24), και όμως είνε πρόσωπα. Και άγγελοι ονομάζονται δυνάμεις (Ρωμ. 8:38, Α’ Πέτρ. 3:22), αλλ’ είνε πρόσωπα. Και για το Σίμωνα το μάγο, ενώ ήταν πρόσωπο, άνθρωπος, οι κατάπληκτοι από τις μαγείες του έλεγαν:Ούτος έστινη δύναμιςτου Θεού η μεγάλη(Πράξ. 8:10).

Και εμείς σήμερα για πρόσωπο, που έχει σπουδαία ικανότητα και αξία, λέγουμε, ότι είνε κεφάλαιο, ότι είνε δύναμις.

Θ’ αποδειχθή στη συνέχεια, ότι το Άγιο Πνεύμα δεν είνε απλώς δύναμις, αλλά πρόσωπο, και μάλιστα πρόσωπο της Θεότητος, ο ένας της Τριάδος.

Προς ανατροπήν της αιρετικής γνώμης, ότι το Άγιο Πνεύμα είνε δύναμις, πράγμα νεκρό και ασυνείδητο, όπως π. Χ. Είνε ο άνεμος ή ο ηλεκτρισμός, αναφέ- ρουμε εδώ τρία χωρία, στα οποία γίνεται λόγος και για δύναμι και για το Άγιο Πνεύμα.

Υμείς οίδατε. . . Ιησούν το από Ναζα­ρέτ, ως έχρισεν αυτόν ο ΘεόςΠνεύματι Αγίωκαιδυνάμει(Πράξ. 10: 37-38).

Κατά το λόγο τούτο του αποστόλου Πέ­τρου ο Θεός έχρισε τον Ιησού ως άνθρω­πο, με Πνεύμα Άγιον και με δύναμιν. Συνεπώς το Άγιο Πνεύμα και η δύναμις δεν ταυτίζονται, αλλ’ άλλο είνε το Άγιο Πνεύμα και άλλο είνε η δύναμις.

Ο λόγος μου και το κήρυγμά μου ουκ εν πειθοίς ανθρωπίνης σοφίας λόγοις, αλλ’ εν αποδείξειΠνεύματοςκαιδυνάμεως(Α’ Κορ. 2:4).Το ευαγγέλιον ημών

ουκ εγενήθη εις υμάς εν λόγω μόνον, αλλά καιενδυνάμεικαι ενΠνεύματι Αγίω(Α’ Θεσ. 1:5).

Με τους λόγους τούτους ο απόστολος Παύλος κάνει διάκρισι του Αγίου Πνεύμα­τος από τη δύναμι.

– Το Άγιο Πνεύμα έχει δύναμι, αλλά δεν είνε δύναμις.

Το Πνεύμα έστινη αλήθεια(Α’ Ιωάν. 5:6).

Με το λόγο τούτο ο απόστολος Ιωάννης δεν λέγει ότι το Πνεύμα είνε η δύναμις, όπως λέγουν οι Πνευματομάχοι, αλλά λέ­γει, ότι το Πνεύμα είνε η αλήθεια, όπως αλλού λέγει ο Χριστός για τον εαυτό του (Ιωάν. 14:6).


Πρόσωπο η προσωπικότης λέγεται το ον, που έχει λογικό και γνώσι, συναί­σθημα, βούλησι ή θέλησι και εγώ, αυτοσυνειδησία δηλαδή η συνείδησι της υπάρξεώς του. Το δε Άγιο Πνεύμα εμφανίζεται στη Γραφή με όλο τα γνωρίσματα του προ­σώπου.

Ως προς το λογικό, στο Πράξ. 15: 28 δια­βάζουμε για την απόφασι της Αποστολικής Συνόδου:Έδοξετω Αγίω Πνεύματι και ημίν, τουτέστι, φάνηκε εύλογο στο Άγιο Πνεύμα και σε μας, ή, αποφά­σισε το Άγιο Πνεύμα και εμείς. Τα πρό­σωπα κρίνουν τούτο ή εκείνο εύλογο και αποφασίζουν, τα πράγματα, όπως ο ηλεκτρισμός, δεν έχουν κρίσι, διότι δεν έχουν λογική. Άρα το Άγιο Πνεύμα είνε πρόσω­πο, και μάλιστα ύψιστο πρόσωπο. Κανονικώς αναμενόταν να λεχθήΈδοξετω Κυρίω, αλλ’ ελέχθηΈδοξετω Αγίω Πνεύματι, διότι το Άγιο Πνεύμα είνε Κύ­ριος, Θεός.

Ως προς τη γνώσι, στο Α’ Κορ. 2:10-11 περιέχεται: Το Πνεύμα πάντα ερευνά, και τα βάθη του Θεού. . .Τα του Θεούουδείς οίδεν, ει μη το Πνεύματου Θεού.Το ερευνά και το οίδε σημαίνει γνωρί­ζει. Το Άγιο Πνεύμα γνωρίζει το πάντα, και τα βάθη του Θεού Πατρός. Άρα το Άγιο Πνεύμα είνε πρόσωπο, και μάλιστα πρόσωπο της Θεότητος, αφού γνωρίζει τα πάντα, αφού είνε παντογνώστης.

Ως προς το συναίσθημα, στοΕφεσ. 4:30γράφεται: Μη λυπείτε το Πνεύμα το Άγιον του Θεού. Τα πρόσωπα λυπούνται, όχι τα πράγματα. Και αφού εξ αιτίας των αμαρτιών μας το Πνεύμα το Άγιον λυπείται, είνε πρόσωπο, και μάλιστα θείο πρόσωπο. Κανονικώς αναμενόταν να λεχθήΜη λυπείτετον Θεόν, αλλ’ ελέχθηΜη λυπείτετο Πνεύμα το Άγιον, διότι το Πνεύμα το Άγιο είνε Θεός.

Ως προς τη βούλησι ή θέλησι, στοΑ’ Κορ. 12:11διαβάζουμε:Πάντα ταύτα ενεργεί το εν και το αυτό Πνεύμα, διαι­ρούν ιδία εκάστω καθώςβούλεται. Όλα δηλαδή τα χαρίσματα ενεργεί το ένα και το αυτό Πνεύμα. Και τα διανέμει ιδιαιτέ­ρως στον καθένα όπως αυτό θέλει. Αλλ’ αφού το Πνεύμα ενεργεί όλα τα χαρίσμα­τα, και μάλιστα τα διανέμει όπως αυτό θέ­λει, άρα είνε πρόσωπο, και μάλιστα Θεός.

Ως προς το εγώ, την αυτοσυνειδησία δηλαδή, στοΠράξ. 10:19-20γράφεται:Είπεναυτώ (τω Πέτρω) το Πνεύμα.Ιδού άνδρες τρεις ζητουσί σε. ..Εγώ απέσταλκααυτούς. Αλλ’ αφού το Πνεύμα έχει εγώ, συνείδησι της υπάρξεώς του, άρα είνε πρόσωπο. Και επειδή είνε πρόσωπο, γι’ αυτό και ωμίλησε στον Πέτρο, και απέστειλε προς αυτόν τους τρεις άνδρες. Και απέστειλεν αυτούς, αφού έδωσεν εντολή δια μέσου αγγέλου στον Κορνήλιο (Πράξ. 10:1-8). Άρα το Πνεύμα, πρόσωπο ανώτερο των αγγέλων, είνε πρόσωπο της Θεότητος.

Το Πνεύμα το Άγιο είνε πρόσωπο, διότι ακούει, λαλεί, αναγγέλει (Ιωάν. 16:13), λέγει (Πράξ. 21:11), προλέγει (Πράξ. 1:16), διδάσκει και υπομιμνήσκει (Ιωάν. 14:26), μαρτυρεί (Ιωάν. 15:26), συμ­μαρτυρεί τω πνεύματι ημών (Ρωμ. 8:16), προμαρτύρεται (Α’ Πέτρ. 1:11), διαμαρ­τύρεται (Πράξ. 20:23), επιποθεί προς φθόνον(Ιακ. 4:5), ήτοι ως νυμφίος των ψυχών υπεραγαπά ζηλοτύπως,προσκαλείαποστόλους (Πράξ. 13:2),θέτειεπι­σκόπους (Πράξ. 20:28) κ. α. Πολλές δε από τις ιδιότητες και τις ενέργειες του Αγίου Πνεύματος δεν αποδεικνύουν μόνο την προσωπικότητα του Αγίου Πνεύμα­τος, αλλά και τη θεότητά του.

Ο Χριστός ειπε: Εγώ ερωτήσω τον Πα­τέρα καιάλλον Παράκλητονδώσει υμίν. . . Καιεν υμίνέσται(Ιωάν. 14:16-17). Ένας Παράκλητος είνε ο Χριστός (βλέπε και Α’ Ιωάν. 2:1), το δε Άγιο Πνεύμα είνε άλλος Παράκλητος. Αφού δε ο Χριστός πα­ραβάλλει το Άγιο Πνεύμα προς τον εαυτό του, άρα το Άγιο Πνεύμα είνε πρόσωπο. Και αφού επίσης ο Χριστός αποδίδει στο πρόσωπο του Αγίου Πνεύματος τη δυνα­τότητα να κατοική εντός όλων των πιστών, όπως κατά το Ιωάν. 14:23 δύναται να κατοική ο Πατήρ και ο Υιός, άρα το Άγιο Πνεύμα είνε Θεός.

Ο Χριστός έδωσε εντολή να βαπτίζωνται οι άνθρωποι εις το όνομα του Πατρός και του Υιού και του Αγίου Πνεύματος (Ματθ. 28:19). Κατά τη Γ ραφή ουδέποτε γί­νεται κάτι εις το όνομα (ή εν τω ονόματι) δυνάμεως ή πράγματος γενικώς, αλλά πάντοτε εις το όνομα (ή εν τω ονόματι) προσώπου. Αφού δε η βάπτισις γίνεται εις το όνομα. . . Και του Αγίου Πνεύματος, άρα και το Άγιο Πνεύμα είνε πρόσωπο. Ότι δε το Άγιο Πνεύμα είνε πρόσωπο, τούτο φαίνεται και από το ότι τί­θεται παραλλήλως και συμπαρατίθεται με τα πρόσωπα του Πατρός και του Υιού. Επί­σης πρέπει να παρατηρηθή, ότι το βαπτίζομαι εις το όνομα του Αγίου Πνεύματος σημαίνει, παραδίδομαι και ανήκω πλέον στο Άγιο Πνεύμα και είμαι ιδιοκτησία του. Αλλ’ αυτή η έννοια ευσταθεί, αν το Άγιο Πνεύμα είνε πρόσωπο και Θεός. Τέ­λος πρέπει να παρατηρηθή και τούτο, ότι το παρόν χωρίο για τη βάπτισι Ματθ. 28:19, χωρίο κλασσικό, δεικνύει την τριάδα των θείων προσώπων, αλλά και τη μονάδα της ουσίας των, διότι λέγει εις το όνομα του Πατρός, και του Υιού και του Αγίου Πνεύ­ματος, δεν λέγει εις τα ονόματα. Οι Τρεις είνε ένα όνομα, τουτέστι μία φύσις, ουσία, μία θεότης.

Στο Σύμβολο της Πίστεως η Β’ Οικουμε­νική Σύνοδος, η οποία συνέταξε τα τε­λευταία άρθρα του Συμβόλου, για τον τρό­πο της υπάρξεως του Αγίου Πνεύματος μας έδωσε την διατύπωσι το εκ του Πα­τρός εκπορευόμενον. Ο Πατήρ υπάρχει αγεννήτως. Ο Υιός υπάρχει με τον τρόπο της γεννήσεως από τον Πατέρα προ πάν­των των αιώνων. Και το Άγιο Πνεύμα υπάρχει με τον τρόπο της εκπορεύσεως από τον Πατέρα επίσης προ πάντων των αιώνων.

Όπως δε η γέννησις του Υιού από τον Πατέρα είνε δίδαγμα της Αγίας Γραφής, έτσι και η εκπόρευσις του Αγίου Πνεύμα­τος από τον Πατέρα. Ο Χριστός είπε στους μαθητάς του: Όταν έλθη ο Παρά­κλητος, ον εγώ πέμψω υμίν παρά του Πα­τρός, το Πνεύμα της αληθείας, ο παρά του Πατρός εκπορεύεται, εκείνος μαρτυρήσει περί εμού (Ιωάν. 15:26). Επειδή ο Υιός γεννάται από τον Πατέρα, γι’ αυτό είνε της αυτής φύσεως με τον Πατέρα, Θεός αληθινός εκ Θεού αληθινού γεννώμενος. Ομοίως δε, επειδή το Άγιο Πνεύμα εκ­πορεύεται από τον Πατέρα, γι’ αυτό είνε της αυτής φύσεως με τον Πατέρα, Θεός αληθινός εκ Θεού αληθινού εκπορευόμε­νος.

Τη θεότητα του Αγίου Πνεύματος δει­κνύει και η ονομασίατο Πνεύματης αληθείας. Αυτή η ονομασία, όπου η γενική της αληθείας είνε της ιδιότητος, σημαί­νει το αληθινό Πνεύμα. Είνε δε ο Παρά­κλητος το αληθινό Πνεύμα εν συγκρίσει προς τα αγγελικά και τα ανθρώπινα πνεύ­ματα, τα οποία κατά τινά τρόπο είνε ψεύ­τικα πνεύματα, διότι είνε κτιστά και κατώ­τερα, και, αν τα εγκατέλειπε ο Θεός, θα επανέρχονταν στην ανυπαρξία.

Η διατύπωσις το εκ του Πατρός εκπορευόμενον είνε σύμφωνη προς το λόγο του Χριστού, που παραθέσαμε. Ο Χριστός είπε, ότι αυτός θα στείλη τον Παράκλητο, αλλά πρόσθεσε παρά του Πατρός. Γιατί; Διότι παρά του Πατρός εκπορεύεται. Ο Πατήρ είνε η αρχή στη Θεότητα· γεννά τον Υιό και εκπορεύει το Άγιο Πνεύμα, όπως ο ήλιος γεννά το φως και εκπορεύει τη θερμότητα. Απαγόρευσαν δε οι Πατέρες να επιφέρη κανείς μεταβολή στο Σύμβολο της Πίστεως. Εν τούτοις ο Πάπας, ανακηρύσσοντας τον εαυτό του ανώτερο των Αγίων Πατέρων και των Οικουμενικών Συ­νόδων, μάλλον δε ανώτερο και του Χρι­στού, πρόσθεσε στο Σύμβολο της Πίστεως τοFilioque, ότι δηλαδή το Άγιο Πνεύμα εκπορεύεται και από τον Υιό. Αλλ’ αυτό είνε αίρεσις, πολύ μεγάλη αίρεσις- αυτό εισάγει δυαρχία στη Θεότητα- αυτό κατά λογική συνέπεια οδηγεί σε διθεΐα!

Είθε το Άγιο Πνεύμα να φωτίση τον Πά­πα και όλους τους αιρετικούς, ο δε Πάπας και οι αιρετικοί να δεχθούν το φωτισμό, να μετανοήσουν, ν’ αποβάλουν τις αιρέσεις των, και έτσι να γίνη η πολυπόθητη Ένωσις, Ένωσις αληθινή, και όχι Ψευδοένωσις που επιχειρούν οι Οικουμενισταί.


Στο Πράξ. 5:3-4 διαβάζουμε: Ανανία, διατί εκπλήρωσεν ο Σατανάς την καρδίαν σου ψεύσασθαί σετο Πνεύμα το Άγιον. . . ;Ουκ εψεύσω ανθρώποις, αλλάτω Θεώ. Μεταφράζουμε: Ανανία, γιατί κυ­ρίευσε ο Σατανάς την καρδιά σου, ώστε να ειπής ψέμα στο Άγιο Πνεύμα. . . ; Δεν είπες ψέμα σ’ ανθρώπους, αλλά στο Θεό. Ψεύ­δεται κανείς σε πρόσωπο, όχι σε δύναμι, πράγμα νεκρό και ασυνείδητο. Το Άγιο Πνεύμα, στο οποίον ο Ανανίας είπε ψέμα, είνε πρόσωπο, και μάλιστα ασυγκρίτως ανώτερο από τους ανθρώπους, είνε ο Θεός, όλη η θεία ουσία, όπως είνε και ο Πατήρ και ο Υιός.

Ουκ οίδατε ότιναός Θεούέστε καιτο Πνεύματου Θεούοικείεν υμίν; Ει τιςτον ναόν του Θεούφθείρει, φθερεί τούτονο Θεός·ο γαρναός του Θεούάγιος έστιν, οίτινες έστε υμείς(Α’ Κορ. 3:16-17). Με­ταφράζουμε: Δεν ξέρετε, ότι είσθε ναός (κατοικητήριο) του Θεού, και συνεπώς το Πνεύμα του Θεού κατοικεί σε σάς; Εάν κά­ποιος καταστρέφη το ναό του Θεού, θα καταστρέψη αυτόν ο Θεός. Διότι ο ναός του Θεού είνε άγιος, και ο ναός αυτός είσθε σεις. Η φράσις ναός Θεού ση­μαίνει κατοικητήριο Θεού. Θεός δε εδώ, ο οποίος έχει τους πιστούς ως κατοικητήριο, είνε το Πνεύμα, το οποίον οικεί, κατοικεί, στους πιστούς. Το Πνεύμα του Θεού, το Πνεύμα του Πατρός, είνε και αυτό Θεός, είνε ο Θεός, όλη η θεία ουσία, όπως και ο Χριστός είνε ο Υιός του Θεού (Πατρός) και συγχρόνως είνε ο Θεός, όλη η θεία ουσία.

Κατά τοΕφεσ. 2:22οι πιστοί είνε κατοικητήριον του Θεού εν Πνεύματι, ο Θεός δηλαδή κατοικεί στους πιστούς με την κατοίκησι του Πνεύματος. Άρα το Πνεύμα είνε ο Θεός, όλη η θεία ουσία.


Και ην αυτώ (τω Συμεών) κεχρηματισμένον υπό του Πνεύματος του Αγίου μη ιδείν θάνατον πριν ή ιδή τον Χρι­στόν Κυρίου. . . Και αυτός εδέξατο αυτόν (τον Χριστόν) εις τας αγκάλας αυτού και ευλόγησε τον Θεόν και είπε·Νυν απολύεις τον δουλόν σου,Δέσποτα, κατά το ρήμα σουεν ειρήνη, ότι είδον οι οφθαλμοί μου το σωτήριόν σου(Λουκ. 2:26-30). Με­ταφράζουμε: Και είχε σ’ αυτόν (τον Συ­μεών) αποκαλυφθή από το Πνεύμα το Άγιο, ότι δεν θα έβλεπε θάνατο προτού ιδή τον Χριστό του Κυρίου. . . Τότε αυτός τον πήρε (τον Χριστό) στην αγκαλιά του και δόξασε το Θεό και είπε: Τώρα, Δέσπο­τα, απολύεις τον δούλο σου ευτυχισμένο συμφώνως προς τον λόγο σου, διότι τα μά­τια μου είδαν τον σωτήρα. Ότι ο Συμεών δεν θα έβλεπε θάνατο προτού ιδή τον Χρι­στό, τούτο ήταν χρηματισμός, αποκαλυπτικός δηλαδή λόγος, του Πνεύματος του Αγίου. Συνεπώς το Άγιο Πνεύμα είνε ο Θεός και Δεσπότης, τον οποίο δό­ξασε ο Συμεών, διότι συνέβη κατά το ρήμα αυτού, διότι δηλαδή πραγματοποι­ήθηκε ο αποκαλυπτικός λόγος του.

Γιαχβέ είνε το προσωπικό όνομα του αληθινού Θεού στην Παλαιά Διαθήκη στα εβραϊκά. Παραθέτουμε δύο χωρία της Πα­λαιάς Διαθήκης, στα οποία το Άγιο Πνεύμα ομιλεί ως Γιαχβέ, ως αληθινός Θεός.

Σήμερον, εάν της φωνήςαυτούακούσητε, μη σκληρύνητε τας καρδίας υμών ως εν τω παραπικρασμώ κατά την ημέραν του πειρασμού εν τη ερήμω, ουεπείρασάν μεοι πατέρες υμών,εδοκίμασάν μεκαι είδοντα έργα μου.Τεσσαράκοντα έτηπροσώχθισατη γενεά εκείνη καιείπα·Αεί πλανώνται τη καρδία, αυτοί δε ουκ έγνωσαντας οδούς μου,ωςώμοσα εν τηοργήμου,ει εισελεύσονται ειςτην κατάπαυσίν μου(Ψαλμ. 94:8-11). Μεταφράζουμε: Σήμερα, όταν ακούσετε τη φωνήαυτού,να μη σκληρύνετε τις καρδιές σας όπως κατά την ανταρσία, κατά το χρόνο της προκλήσεως στην έρημο, όπουμε προκάλεσανοι πατέρες σας,με έθεσαν σε δοκιμασία,και είδαντα έργα μουεπί σαράντα έτη. Γι’ αυτόωργίσθηκακατά της γενεάς εκείνης καιείπα:Πάντοτε εκτρέπονται από το δρόμο με τη θέλησί τους· ναι, αυτοί δεν αγάπησαντο δρόμο μου.Γι’ αυτόστην οργή μου ωρκίστηκα:Δεν θα εισέλθουνστον τόπο μου της αναπαύσεως. 

Το χωρίο τούτο είνε παράδοξο και κατα­πληκτικό. Σ’ αυτό ένα θείο πρόσωπο ομι­λεί στην αρχή για άλλο θείο πρόσωπο, και στη συνέχεια ομιλεί για τον εαυτό του. Και για μεν το άλλο θείο πρόσωπο ομιλεί σε γ’ πρόσωπο και χρησιμοποιεί την αντωνυμία αυτού, για δε τον εαυτό του ομιλεί σε α’ πρόσωπο και λέγει επείρασάν με, εδοκίμασά με, τα έργα μου, προσώχθισα, είπα, τας οδούς μου, ώμοσα, τη οργή μου, την κατάπαυσίν μου. Αλλά ποιο πρόσωπο ομιλεί στο χωρίο;Κατά τη μαρτυρία του Αποστόλου στο Εβρ. 3:7 ομιλεί το Άγιο Πνεύμα.Και από τα λόγια, που λέγει για τον εαυτό του, είνε ολοφάνερο, ότι το Άγιο Πνεύμα είνε Γιαχβέ, αληθινός Θεός. Με την αντωνυμία δε αυτού στην αρχή του χωρίου το Άγιο Πνεύμα διακρίνει τον εαυτό του από τον Θεό Πατέρα. Συντόμως η έννοια του χω­ρίου είνε: Σήμερα, κατά τη μεσσιακή εποχή, όταν ακούσετε τη φωνή αυτού, του Θεού Πατρός, ομιλούντος δια μέσου του Υιού, μη πράξατε όσα ασεβή έπραξαν οι πατέρες σ’ εμένα το Πνεύμα το Άγιο, και ωργίσθηκα και τους τιμώρησα.

Άξιο παρατηρήσεως, ότι κατά το παρόν χωρίο οι Εβραίοι επείρασαν το Πνεύμα το Άγιο, κατά τοΑ’ Κορ. 10:9επείρασαν τον Χριστό, και κατ’ άλλα χωρία, όπωςΨαλμ. 77 (78):41,56, επείρασαν τον Θεό.Και τους Τρειςεπείρασανοι Εβραίοι, διότι οι Τρεις είνε μία ουσία η Θεότης.

Και ήλθε επ’ εμέΠνεύμακαι έστησε με επί τους πόδας μου καιελάλησεπρος με καιειπέμοι.Είσελθε και εγκλείσθητι εν μέσω του οίκου σου. Και συ, υιέ ανθρώπου, ιδού δέδονται επί σε δεσμοί, και δήσουσί σε εν αυτοίς, και ου μη εξέλθης εκ μέσου αυτών. Και την γλώσσαν σουσυνδήσωκαι αποκωφωθήση και ουκ έση αυτοίς εις άνδρα ελέγχοντα, διότι οίκος παραπικραίνων εστί. Καιεν τω λαλείν μεπρος σεανοίξω το στόμα σουκαι ερείς προς αυτούς- Τάδε λέγειΚύριος.. . (Ιεζ. 3: 24-27).

Το Πνεύμα ομιλεί στον προφήτη, λέγει ότι θα τον δέσουν (πρβλ. Πράξ. 21:11), ότι θα τον καταστήση άλαλο, και ότι πάλι θα λαλήση προς αυτόν και θα του άνοιξη το στόμα για να κηρύξη λέγοντας: Τάδε λέγει Κύριος. . . Το Πνεύμαθα λαλή, και ο προ­φήτης, μεταδίδοντας τους λόγουςτου Πνεύματος,θα διακηρύττη: Τάδε λέγειΚύριος. . .Άρα τοΠνεύμαείνεΚύριος,στα εβραϊκά Γιαχβέ, αληθινός Θεός.


Και είπε Κύριος. . . Δεύτεκαικαταβάντες συγχέωμεναυτών εκεί την γλώσσαν. . . Εκεί συνέχεε Κύριος τα χείλη πάσης της γης(Γεν. 11:6-9).

Τοβ’πρόσωποδεύτε(=έλθετε) αποκλείει να είνε οι πληθυντικοί της μεγαλοπρεπείας· είνε μυστηριώδεις πληθυντικοί αναφερόμενοι στο μυστήριο των προσώ­πων της Θεότητος, όπως οι πληθυντικοί ποιήσωμεν και ημών στα χωρία Γεν.1:26και3:22αντιστοίχως.Το δεύτε (=έλθετε) φανερώνει, ότι ο Θεός Πατήρ απευθύνεται σε περισσότερα του ενός πρόσωπα για να κατεβούν και να επιφέ­ρουν σύγχυσι στη γλώσσα των οικοδόμων του πύργου της Βαβέλ. Συμφώνως προς πλήθος χωρία της Γραφής αναφερόμενα σε τρία πρόσωπα, Πατέρα, Υιό και Άγιο Πνεύμα, στο υπ’ όψιν χωρίο το ένα πρό­σωπο, ο Θεός Πατήρ, απευθύνεται προς δύο πρόσωπα, τον Υιό και το Άγιο Πνεύμα.

Και τα τρία δε πρόσωπα, που επέφεραν μαζί τη σύγχυσι στη γλώσσα των ανθρώπων, ονομάζονται με το όνομα Κύριος, στα εβραϊκά Γιαχβέ, όπως φαίνεται από τη φράσιΕκεί συνέχεεΚύριοςτα χείλη πό­σης της γης.Κύριος λοιπόν, Γιαχβέ, αληθινός Θεός, είνε και το Άγιο Πνεύμα.

Ώφθη δε αυτώ (τω Αβραάμ)ο Θεός(ο Γιαχβέ κατά το Εβραϊκό κείμενο) προς τη δρυί τη Μαμβρή. . . Αναβλέψας δε τοις οφθαλμοίς αυτού είδε, και ιδούτρεις άν­δρες. . .Και ιδών προσέδραμεν εις συνάντησιναυτοίς. . .Και προσεκύνησεν επί την γην και είπε.Κύριε, ει άρα εύρον χάριν εναντίονσου,μηπαρέλθηςτον παίδασου.Ληφθήτω δη ύδωρ, και νιψάτωσαν τους πόδαςυμών,καικαταψύξατευπό το δένδρον και λήψομαι άρτον, καιφάγεσθε,και μετά τούτοπαρελεύσεσθεπρος την οδόνυμών,ου ένεκεν εξεκλίνατε προς τον παίδαυμών.Καιείπανούτω ποίησον, καθώς είρηκας(Γεν. 18: 1-5).

Ο Γιαχβέ φάνηκε οφθαλμοφανώς στον Αβραάμ. Πολλά δε τα παράδοξα κατ’ αυτή τη θεοφάνεια.Η εμφάνισις έγινε με μορ­φήτριών ανδρών.Ο Αβραάμ προσφωνεί τους τρεις σ’ ενικό αριθμό,Κύριε.Κα­τόπιν ομιλεί προς αυτούς σε πληθυντικό αριθμό.Ιδιαιτέρως αξιοπαρατήρητο, ότι τη μία φορά λέγει τον παίδασου(=τον δούλοσου)και την άλλη φορά λέγει τον παίδαυμών(=τον δούλοσας).Αξιοπαρα­τήρητο επίσης, ότι οι τρεις ομιλούν συγ­χρόνως, σαν με ένα στόμα, και εμφανίζονται ισότιμοι.

Εκτός τούτων, το κείμενον για τους τρεις άλλοτε γράφει είπαν, στίχ. 5, κατά το Εβραϊκό και 9, άλλοτε δε γράφει είπε ή είπε Κύριος (Γιαχβέ). Επί πλέον, ενώ κατά τους στίχ. 20-21 ο Γιαχβέ θα κατέβαινε προσωπικώς, για να διαπιστώση με τα μάτια του την ηθική κατάστασι των Σοδόμων, κατά το στίχ. 33 μετά την εμφάνισι στον Αβραάμ ο Γιαχβέ απήλθε στον ουρανό στα δε Σόδομα μετέβησαν οι δύο άγγελοι, τουτέστιν επεσταλμένοι, αγγελιαφόροι (Γεν. 19:1). Δεν κατέβηκε λοιπόν ο Γιαχβέ στα Σόδομα προσωπικώς; Ναι, κατέβηκε προσωπικώς εν τω προσώπω των δύο ανδρών αγγέλων.Οι δύο ως πρόσωπα, ως ουσία είνε ο ένας και ο αυτός Γιαχβέ.

Κατά το κεφ. 19 της Γενέσεως πολλά πα­ράδοξα συμβαίνουν και κατά την εμφάνι­σι των δύο ανδρών – αγγέλων στο Λωτ στα Σόδομα. Αρχικώς ο Λωτ τους προσφωνεί σε πληθυντικό,Κύριοι(Γεν. 19:2), δείχνοντας ότι είνε δύο πρόσωπα. Αλλ’ έπειτα τους προσφωνεί σε ενικό,Κύριε,δείχνοντας ότι είνε μία ουσία.Και στη συνέχεια απευθύνεται προς τους δύο σ’ ενικό:Είπε δε Λωτ προςαυτούς-Δέομαι,Κύριε,επειδή εύρεν ο παιςσουέλεος εναντίονσουκαιεμεγάλυναςτην δικαιοσύνηνσου,οποιείςεπ’ εμέ του ζήν την ψυχήν μου. . . Και ζήσεται η ψυχή μου ένεκένσου(Γεν. 19:18-20). Για την απάντησι των δύο προς τον Λωτ χρησιμο­ποιείται επίσης ενικός:Καιείπεναυτώ· Ιδούεθαύμασάσου το πρόσωπον και επί τω ρήματί σου τούτω. . . Ου γαρδυνήσομαιποιήσαι πράγμα, έως του ελθείν σε εκεί(Γεν. 19: 21-22). Στο Γεν. 19:17 κατά το Εβραϊκό για τις ενέργειες των δύο χρησι­μοποιείται ένα ρήμα στον πληθυντικό και ένα στον ενικό,εξήγαγονκαιείπε. Το δε παραδοξότερο, κατά το Γεν. 19:24 Κύ­ριος έβρεξεν επί Σόδομα και Γόμορρα θείον (=θειάφι) και πυρ παρά Κυρίου εξ ουρανού. Ο Κύριοςέβρεξεν εκ μέρουςτου Κυρίου! Εδώ το Κύριος είνε μετάφρασις του Γιαχβέ. Ο Γιαχβέ έβρεξεν εκ μέρους του Γ ιαχβέ! Ο πρώτος Κύ­ριος ή Γιαχβέ, ο οποίος έβρεξε την κα­ταστροφή στις αμαρτωλές πόλεις, είνε οι δύο άνδρες – άγγελοι, τουτέστιν ο Υιός και το Άγιο Πνεύμα. Ο δε δεύτερος Κύριος ή Γιαχβέ, εκ μέρους του οποί­ου απεστάλησαν οι δύο για να προκαλέσουν την καταστροφή (Γεν. 19:13), είνε ο Θεός Πατήρ.

Κατά ταύτα τα τρία πρόσωπα, που εμφανίσθηκαν στον Αβραάμ, λέγονται άν­δρες, διότι εμφανίσθηκαν με τη μορφή ανθρώπων. Από τα τρία αυτά πρόσωπα τα δύο, που εμφανίσθηκαν στον Λωτ, λέγον­ται άγγελοι, διότι ήταν απεσταλμένοι του άλλου προσώπου και αγγελιαφόροι. Δεν πρόκειται λοιπόν ούτε για ανθρώπους, ούτε για αγγέλους, αλλά γι’ αυτόν τον Γιαχβέ Θεό, όπως δηλώνεται στην αρχή του 18ουκεφαλαίου της Γενέσεως. Ο Γ ιαχβέ Θεός είνε τρία πρόσωπα, αλλά μία ουσία η θεότης. Το Άγιο Πνεύμα είνε ένα από τα τρία πρόσωπα, ομοούσιο προς τα άλλα δύο πρόσωπα, Γιαχβέ Θεός, όπως εκείνα.

Είπεν ο Κύριος τω Κυρίω μου.Κάθου εκ δεξιών μου. . . Ράβδον δυνάμεως εξαποστελεί σοιΚύριοςεκ Σιών. . . ΏμοσεΚύ­ριοςκαι ου μεταμεληθήσεται. . .Κύριοςεκ δεξιών σου συνέθλασεν εν ημέρα οργής αυτού βασιλείς.. . (Ψαλμ. 109 [110]: 1-5).

Εδώ ένας Κύριος, ο Πατήρ, θέτει εκ δε­ξιών του δεύτερο Κύριο τον Υιό – Μεσσία, και ομιλεί προς αυτόν για τρίτο Κύριο εκ δεξιών του δευτέρου. Ο τρίτος Κύριος, στα εβραϊκά Αδωνάι και Γιαχβέ, προ­φανώς είνε το Άγιο Πνεύμα.

Ηνίκα αν επιστρέψη (ο άνθρωπος) προςΚύριον,περιαιρείται το κάλυμμα. Ο δεΚύ­ριοςτο Πνευμά έστινου δε το Πνεύμα Κυ­ρίου, εκεί ελευθερία (Β’ Κορ. 3: 16-17).

Όταν ο Ιουδαίος επιστρέψη προς τον Κύριον, αφαιρείται το κάλυμμα, που δεν τον αφήνει να ιδή. Ο δε Κύριος στην προ­κειμένη περίπτωσι είνε το Πνεύμα. Ρητώς εδώ λέγεται, ότι το Πνεύμα είνε ο Κύριος, στα εβραϊκά Γιαχβέ συμφώνως προς το Έξοδ. 34:34, απ’ όπου η φρασιολογία του Β’ Κορ. 3:16. Παραδόξως όμως, κατά μεν το Β’ Κορ. 3:17 ο Παράκλητος είνε το Πνεύμα Κυρίου, κατά δε τον προηγούμενον στίχ. 16 είνε αυτός ο Κύριος. Πρά­γματι, ως πρόσωπο ο Παράκλητος είνε το Πνεύμα Κυρίου, δηλαδή το Πνεύμα του Γιαχβέ Πατρός, και ως ουσία είνε ο Κύ­ριος, ο Γιαχβέ, η όλη θεία ουσία, ο όλος Θεός. Ομοίως ο Χριστός είνε ο Υιός του Θεού και συγχρόνως ο Θεός (Ιωάν. 11:4, Α’ Ιωάν. 5:20).

Ο Κύριος κατευθύναι υμών τας καρδίας εις την αγάπην του Θεού και εις την υπομονήν του Χριστού (Β’ Θεσ. 3:5).

Το χωρίο είνε τριαδικό. Ο Κύριος, ο οποίος δύναται να κατευθύνη εις την αγάπην του Θεού (Πατρός) και εις την υπομονήν του Χριστού, είνε το Άγιο Πνεύμα.

Μνημονεύουμε, απλώς ωρισμένα ακόμη από τα τριαδικά χωρία της Καινής Διαθή­κης, χωρία δηλαδή όπου το Άγιο Πνεύμα αναφέρεται συντεταγμένο με τον Πατέρα και με τον Υιό ως πρόσωπο της αυτής τάξεως με τα δύο άλλα πρόσωπα: Ρωμ. 15:16, 30· Α’ Κορ. 12: 4-6, Β’ Κορ. 1: 21-22, 13:13, Εφεσ. 4: 4-6′ Α’ Πέτρ. 1:2’ Ιούδ. 20-21.


Είνε μεγάλο το πλήθος των χωρίων της Αγίας Γραφής, Καινής και Παλαιάς Διαθήκης, στα οποία αναφέρεται το Άγιο Πνεύμα. Ήδη αναφέρεται στην αρχή της Αγίας Γραφής, στο Γεν. 1:2, στη φράσι,ΚαιΠνεύμαΘεού επεφέρετο επάνω του ύδατος. Οι δε ψευδό – Μάρτυρες του Ιε­χωβά, οι μεγαλύτεροι διαστροφείς, αλλά και πλαστογράφοι του κειμένου της Αγίας Γραφής, αρχίζοντας τη διαστροφή και την πλαστογραφία από την αρχή της Αγίας Γραφής, τη λέξι Πνεύμα στην εν λόγω φράσι μεταφράζουν – πως;Η ενεργός δύναμις!Δεν θα έπρεπε να επεμβή εισαγγελεύς κατά των πλαστογράφων του κειμένου της Γραφής;. . . Το Άγιο Πνεύμα αναφέρεται και προς το τέλος της Αγίας Γ ραφής, στο Αποκ. 22:17 στη συγκινητική εκείνη φράσι,Και τοΠνεύμακαι η νύμφη λέγουσιν Έρχου!.

Από το μεγάλο πλήθος των χωρίων της Γραφής περί του Πνεύματος τα πλείστα δεικνύουν τι είνε το Πνεύμα στη φύσι του, και απ’ αυτά χρησιμοποιήσαμε ωρισμένα μόνο. Και επί τη βάσει αυτών σαφώς αποδείχθηκε, ότι το Πνεύμα το Άγιο δεν είνε απλώς δύναμις, πράγμα νεκρό και ασυνείδητο, όπως ισχυρίζονται οι Πνεύματομάχοι, αλλ’ είνε πρόσωπο, ον λογικό και συ­νειδητό με όλα τα γνωρίσματα του προ­σώπου, και μάλιστα πρόσωπο ύψιστο, πρό­σωπο της Θεότητος, ο ένας της Τριάδος.

Προς απόδειξιν της προσωπικότητος και της θεότητος του Αγίου Πνεύματος πα­ραθέσαμε και χωρία, όπου ρητώς το Άγιο Πνεύμα ονομάζεται Θεός, Δεσπότης και Κύριος, και μάλιστα Κύριος με την έννοια Γιαχβέ.

Λυπείται κανείς βαθύτατα, διότι υπάρχουν και Ορθόδοξοι χριστιανοί, οι οποίοι δεν γνωρίζουν τι είνε ο Παράκλητος το Πνεύμα το Άγιο. Ανάγκη να γίνωνται όχι μόνον ηθικολογικά, αλλά και θεολογικά κηρύγματα και μαθήματα, για ν’ αποκτούν οι άνθρωποι την πρώτη, την ανώτερη και αναγκαιότερη γνώσι, τη θεογνωσία. Τι είνε όλες οι γνώσεις του κόσμου μπροστά στη θεογνωσία; Τι να κάνωμε όλες τις γνώσεις του κόσμου, εάν λείπη η θεογνωσία; Μή­πως δύνανται οι γνώσεις του κόσμου να μας δώσουν ζωή αιώνια;

Απευθυνόμενος προς τον Γιαχβέ ο Ψαλμωδός προσφωνεί:Ο Θεός μουκαιο Κύ­ριός μου(Ψαλμ. 34 [35]: 23). Απευθυνό­μενος προς τον Χριστό ο Θωμάς αναφωνεί:Ο Κύριός μουκαιο Θεός μου( Ιωάν. 20: 28). Αλλ’ ό,τι ισχύει για τον Γιαχβέ και για τον Χριστό, αυτό ισχύει και για το Άγιο Πνεύμα. Αν κανείς ερωτήση τον πι­στό, Τι είνε το Άγιο Πνεύμα;, ο πιστός ας αισθανθή την κυριότητα και την θεότη­τα του Αγίου Πνεύματος, ας πλημμυρισθή από αισθήματα αγάπης και λατρείας προς τον Παράκλητο, ας υψώση τη φωνή του και ας αναφωνήση:Το Άγιο Πνεύμα εινε ο Κύ­ριός μου και ο Θεός μου.

Γιατί ήλθε το Πνεύμα το Άγιο; Ο Χρι­στός είχε πει: Συμφέρει να απέλθω εγώ, για να στείλω σε σάς τον Παράκλητο (Ιωάν. 16:7). Ο Παράκλητος ήλθε για το συμ­φέρον μας. Όχι για μικρό συμφέρον, αλλά για το μεγάλο και αληθινό συμφέρον μας, για την αιώνια σωτηρία και δόξα μας.

Ο Χριστός με το έργο του, και ιδίως με τη σταυρική θυσία του, εξασφάλισε για μας σωτηρία και δόξα στους απεράντους αιώνες. Αυτή δε τη σωτηρία και δόξα το Πνεύμα το Άγιο ήλθε να μας βοηθήση για να την προσοικειωθούμε, για να την προσλάβωμε δηλαδή και να την κάνωμε προ­σωπικό μας κτήμα. Αυτός συντόμως, συντομώτατα, είνε ο σκοπός του ερχομού του Αγίου Πνεύματος. Αναλύουμε το σκοπό:

Ο Χριστός, ο σαρκωμένος Θεός, με το αίμα του απέκτησε την Εκκλησία, όπου συντελείται η σωτηρία. Η Εκκλησία είνε σώμα, σώμα Χριστού ηθικό, μυστικό. Και όπως το σάρκινο σώμα του ανθρώπου εμψυχώνεται με το Πνεύμα, έτσι και το ηθικό και μυστικό σώμα του Χριστού, η Εκκλησία, εμψυχώθηκε με το Πνεύμα το Άγιο. Εν σώμα και εν Πνεύμα, λέγει ο Απόστολος (Εφεσ. 4:4), αναφερόμενος στο σώμα -Εκκλησία και στο Άγιο Πνεύμα, που ήλθε στην Εκκλησία και έμψύχωσε την Εκκλησία και την έκανε ζωντανό οργανισμό.

Το Άγιο Πνεύμα παραμένει στην Εκκλη­σία αιωνίως και την οδηγεί εις πάσαν την αλήθειαν (Ιωάν. 16:13), σ’ όλη την αποκαλυφθείσα και αναγκαία για τη σωτηρία μας αλήθεια, και κάνει την Εκκλησία στύλον και εδραίωμα της αληθείας (Α’ Τιμ. 3:15). Το άτομο δύναται να πλανηθή σε ζητήματα πίστεως, και γι’ αυτό το αλάθητο του Πάπα καταδικάζεται ως αίρεσις. Η Εκκλησία όμως, σύνολο πιστών, δεν είνε δυνατό να πλανηθή στα ζητήματα της πίστεως. Το Πνεύμα το Άγιο έχει εγγράψει στη συνείδησι της Εκκλησίας τις αλήθειες της πίστεως και η έγγραφή είνε ανεξίτηλη, ανεξάλειπτη.

Το Πνεύμα το Άγιο τελεί τα μυστήρια της Εκκλησίας, με τα οποία αγιάζονται οι πιστοί.

Το Πνεύμα το Άγιο χορηγεί χαρίσματα και αναδεικνύει χαρισματούχους και θαυ­ματουργούς. Πάντα χορηγεί το Πνεύμα το Άγιον.

Το Πνεύμα το Άγιο φωτίζει. Φώτισε τους Αποστόλους και τους ανέδειξε σοφωτέρους όλων των σοφών όλων των αιώνων. Απτή απόδειξις της υπέρτερης σοφίας των αγίων Αποστόλων είνε το Ευαγγέλιο, το χρυσό, το ολόχρυσο σε νοήματα βιβλίο. Το Πνεύμα το Άγιο φωτίζει κάθε πιστό, για να γνωρίζη την αλήθεια, να καταλαβαίνη το σωστό, να λέγη το σωστό και να βαδίζη το δρόμο του Θεού. Το Πνεύμα το Άγιο φωτίζει και τον άπιστο, αφαιρεί από τα μά­τια της ψυχής του το κάλυμμα, το τυφλοπάνι, ελευθερώνει τα μάτια και έτσι ο άπι­στος βλέπει την αλήθεια. Για τον άπιστο Ιουδαίο ο Απόστολος γράφει:Ηνίκα δ’ αν επιστρέψη προς Κύριον, περιαιρείται το κάλυμμα. Ο δε Κύριος το Πνευμά έστιν(Β’ Κορ. 3:16-17). Όταν δηλαδή ο άπιστος Ιουδαίος (επι)στρέψη προς τον Κύριο, αφαιρείται το κάλυμμα, το τυφλοπάνι, και ελευθερώνονται τα μάτια της ψυχής και βλέπουν την αλήθεια. Ο δε Κύ­ριος σ’ αυτή την περίπτωσι είνε το Πνεύμα, ο Παράκλητος.

Το Πνεύμα το Άγιο δίνει δύναμι. Ο Χρι­στός είπε στους μαθητάς του να μη βγουν από την Ιερουσαλήμ, έως ότου περιβληθούν δύναμιν εξ ύψους (Λουκ. 24:49). Αδύνατοι και δειλοί οι μαθηταί προ της Πεντηκοστής. Αλλ’ από την Πεντηκοστή και έπειτα λέοντες πυρ πνέοντες! Κήρυ­ξαν με παρρησία σ’ όλη τη γνωστή τότε οικουμένη, και αντιμετώπισαν όλους τους διώκτες και ισχυρούς της γης και βασανι­στήρια και θάνατο σαν να ήταν αθύρματα, παιγνίδια! Γιατί; Γιατί είχαν τη δύναμι του Αγίου Πνεύματος. Και εκατομμύρια μάρ­τυρες με τη δύναμι του Παρακλήτου αντιμετώπισαν τα μαρτύρια σαν να μη συνέβαιναν στο σώμα τους, αλλά στη σκιά του σώματός τους!

Το Πνεύμα το Άγιο νύσσει και κατανύσσει τις καρδιές και προκαλεί μετάνοια και επιστροφή. Την ημέρα της Πεντηκοστής με ένα κήρυγμα ήλθαν σε κατάνυξι και με­τάνοια τρεις χιλιάδες ψυχές. Το Πνεύμα το Άγιο κάνει τις λίθινες καρδιές σάρκι­νες, ευαίσθητες, πιστές.

Το Πνεύμα το Άγιο διδάσκει πως να προσευχώμεθα. Εμπνέει και φωτίζει τον πιστό κατά την ώρα της προσευχής, θερμαίνει την καρδιά του, προκαλεί σ’ αυτή στενα­γμούς αλαλήτους, κάνει την καρδιά του να αισθάνεται τον Θεό ως Πατέρα και να κράζη προς αυτόν: Αββά, Πατέρα!

Το Πνεύμα το Άγιο δυναμώνει τον πιστό για να πολεμή τον Διάβολο, τον κόσμο τον άκοσμο με τις αμαρτωλές προκλήσεις, και τα ιδικά του πάθη. Το Πνεύμα το Άγιο δυ­ναμώνει τον πιστό για να εκτελή το θέλη­μα και τις εντολές του Κυρίου. Το Πνεύμα το Άγιο βοηθεί, για να γίνη ο σαρκικός άνθρωπος Πνευματικός. Το Πνεύμα το Άγιο έρχεται και κατοικεί μέσα στην καρ­διά του πιστού ανθρώπου, και έτσι ο άνθρωπος γίνεται όχι απλώς Πνευματικός, αλλά Πνευματοφόρος! Αλλ’ όπου το Πνεύμα το Άγιο, εκεί και ο Θεός Πατήρ και ο Χριστός. Και έτσι ο πιστός άνθρωπος γί­νεται και Πνευματοφόρος και Χριστοφόρος και Θεοφόρος!

Ο Χριστός θυσιάστηκε για να μπορούμε να λάβωμε Πνεύμα Άγιο και δυνάμει του Αγίου Πνεύματος ν’ αποκτήσωμε τις απαραίτητες προϋποθέσεις για να παραλάβω- με βασιλεία ασάλευτη, την ευλογημένη βασιλεία του Πατρός και του Υιού και του Αγίου Πνεύματος, και να συμβασιλεύωμε με τον εν Τριάδι Θεό μας στους απεράντους αιώνες και της βασιλείας μας να μην υπάρχη τέλος.







Yoga and Orthodox Christianity: Are They Compatible? – Dr. Christine Mangala, India




Yoga and Orthodox Christianity: Are They Compatible?

Dr. Christine Mangala, India




Dr. Christine Mangala was raised in India and brought up a devout Hindu. Her family was close to one of India’s leading Hindu gurus and teachers. Now an Orthodox Christian writer and teacher, she and Illumined Heart host Kevin Allen speak about whether various aspects of Hindu Yoga are compatible with Christian faith and practice, or whether Yoga should be shunned entirely.

57 - 1


The interview video of Dr. Christine Mangala & Kevin Allen


Mr. Allen: Welcome to The Illumined Heart on Ancient Faith Radio. As many of you know, we have spoken often on this program about the influence of eastern, non-Christian, spiritual ideas, metaphysics, and worldviews on our culture. And this is the spiritual background I came out of, one which continues to be a subject of interest to me, and, I hope, for some of you as well.

Recently, my parish in southern California has begun to see a trickle of enquirers coming from various eastern traditions, especially those of Hinduism. So I hope our conversation today—Yoga and Orthodox Christianity: Are They Compatible?—will bring light to the subject.  In addition to enquirers from eastern spiritual traditions, many Christian believers also practice yoga asanas, physical postures which have become virtually mainstream in North American and European life, and even some forms of Hindu-influenced meditation. So the question of the compatibility of yoga in its various meditative and especially the physical postures forms with Eastern Orthodox Christianity is one that we’ll attempt to address on the program today.

My guest, whom I’m very very enthused to be speaking with, was born a Hindu, a Brahmin, the highest and priestly caste in India. She was brought up on yoga. Her grandfather, in fact, was a personal friend of one of the expounders of modern yoga and Vedanta philosophy, the well-known Swami Sivananda, who is the founder of the Divine Life Society. And Dr. Christine Mangala became a Christian at age 22, and later converted to Eastern Orthodox Christianity. She received her doctorate in English literature from Cambridge University, and has authored articles on literature and books of fiction, of which she has written several, as well as various spiritual subjects, including yoga and Christianity. She is married to Dr. David Frost, the director of the Institute for Orthodox Christian Studies in Cambridge, England—a fine program, by the way—with whom she has four children, and she attends St. Ephraim’s Russian Orthodox Church in Cambridge, UK, England.

Her excellent article, “Yoga and the Christian Faith,” provided the impetus for this program, and I’m speaking with my guest today by telephone in Cambridge, England. Dr. Christine Mangala, welcome to The Illumined Heart on Ancient Faith Radio. It’s great to have you as my guest.

Dr. Mangala: Thank you very much, Kevin. It’s a great pleasure and privilege to be on this program.

Mr. Allen: Thank you so much. It’s good to have you as my guest. I’m going to enjoy this; I can tell already. Let’s begin with this first question, Christine, if I might. Speaking of yoga, not in its modern and popularized context, but in its classic context, as you were probably taught the yogas, is yoga understood as spiritual practice in its native Indian tradition, or is it thought of merely as some form of relaxation or physical exercise or both?

Dr. Mangala: Well, I have to say yoga in its classical context is a manifold discipline. At the core of it is a spiritual goal, and, therefore, it would be very fair to say that [in] the classical context it was understood as a spiritual practice, but by the time the late 19th century reformers got to work, and on, even in the early 20th century, the relaxation aspect of it also had started to dominate. But the Indian teachers of yoga, from Sivananda onwards, always have reiterated that the spiritual goal is the primary aim of yoga, and the postures and exercises and other things are an aid to it. If you read teachers like Ashok Kumar Malhotra, and even the most popular of yoga writers, like B.K.S. Iyengar, emphasize this.

Mr. Allen: Yes, and the point I’m trying to get to is—and we’re going to be talking about this rather continually throughout and building up towards it—is can these yogas be somehow separated from their spiritual context, so that’s why I wanted to start there. Now most of us, Dr. Christine Mangala, in Britain and in Europe and North America, are most familiar with the physical postures yoga, which is called Hatha Yoga, but it’s merely one of several classic yoga disciplines. Could you briefly summarize for our listeners the five—as I know them—classic yogas, the spiritual disciplines of Hinduism?

Dr. Mangala: Yes. In fact, you mentioned five—it’s a bit like the sacraments in the West: some say seven and some say countless, and so on. In fact, if you look at the Bhagavad Gita, every chapter is headed “Yoga of Something-or-other”; it’s a bit confusing, but we’ll stick to the five. And the five are: the Karma Yoga, which is the yoga through work to cultivating detachment and achieving a state of dispassion state, in which you do the work, and there’s a wonderful phrase in the Bhagavad Gitawhich talks about “work in worklessness” and “worklessness in work” and its paradox is to be realized in our everyday life; that is the Karma Yoga. Now, Jnâna Yoga is the yoga of true knowledge, true discrimination, and this is the exercise of the intellect in various forms, to discriminate truth from falsehood, ignorance from enlightenment, and so on. Now Bhakti Yoga, which is in fact the most popular one in India, I would say, widely practiced, simply recommends simple devotion and love to our chosen deity or to god in general. Then you have Raja Yoga which is a much more advanced form of mental and psychosomatic control. Now, Hatha Yoga, the one that is very popular in the West, focuses on getting fit, really, tuning the body up, if you like; that is to do with all the physical postures.

Mr. Allen: Thank you for that summary; I think it’s an excellent summary. So, Christine, in the context of classic yoga, as we’ve been speaking, how are these physical postures, the asanas, the Hatha Yoga, seen as being related to the other yogas? I mean, are they a spiritual partner, equally; a lower form; a prelude to the others; you know, can one be liberated in the Hindu context exclusively through the use of yoga postures or asanas, etc.?

Dr. Mangala: Yes, well, I would say that in the classical yoga, you can look at it in two ways: one is to see it in terms of a gradual ascent; perhaps that’s a bit misleading. I would see it much more like spokes in a wheel: there are various aspects, and the idea is to get to the center, and the physical postures are to be practiced along with all the other things as well, so that you actually do a simultaneous practice of several aspects of the yoga discipline. It is a manifold discipline, and I think in ancient—definitely in the ancient days, there was no question of achieving liberation—spiritual liberation—through just practicing the postures alone. The idea wouldn’t even have entered the minds of these ancientrishis—the yogis who practiced them—because they were fully aware of the whole range of psychosomatic problems that had to be overcome in any spiritual journey.

And even then, the yogi who just sits under a tree simply impressing people with postures or lying on a bed of nails was always slightly, I would say, regarded as a spectacle, a butt of ridicule. Even now there are people who do this at pilgrim centers, and I call them the “bizarre bazaars,” you know, just like a spectacle. And this definitely was not encouraged at all: just focusing on the physical aspect of the postures to expect somehow for you to take that into any spiritual state often leads into byways and dead ends, like some psychic feats become possible, but it doesn’t necessarily mean spiritual liberation. This is recognized by the Indian teachers in the classical context.

Mr. Allen: Speaking of yoga and its practice, in an organic sense, what is the ultimate goal of yoga, Christine, as defined by Patañjali and his classic Yoga Sutras and other writings like that?

Dr. Mangala: Well, Patañjali, in fact, speaks of Yoga as “eight-limbed” (ashtanga): eight-limbed postures, an eight-limbed discipline, and, in fact, postures—the practicing of postures, asanas—figures third in the list. It actually begins with moral and psychological preparation. And it starts with the five restraints, you know, you have to control your senses.; and five disciplines, this is the obverse side of it: you have to be trained to do the right things. And then you have third is physical postures. And then you go on to regulation of vital force and withdrawing of the sense organs (pratyahara), and then concentration and meditation, and, finally, you have the word “samadhi”—“absorption.” Now this is usually regarded as the ultimate goal: samadhi or absorption.

Now it becomes a tricky question as to what exactly are you absorbing into? And I’m afraid there are different answers to this question given by different schools of Indian/Hindu traditions. Some would say it is absorption into a kind of impersonal Brahman—that’s where the individual becomes identical with the universal; and some would say it’s absorption into a trans-personal, a godhead; and, of course, if you are in the Buddhist tradition, there’s no question of any godhead whatsoever, in the original Buddhist teaching: and so you enter Nirvana, which is blowing out. Absorption or samadhi, this is the key phrase which describes the Yogi Patañjali’s Yoga Sutras.

Mr. Allen: So it would be fair to say that sticking with the classic understanding of the yogic disciplines, the ultimate goal of which would be this samadhi. So I think we need to drill down a bit, then, and talk a little bit about that. And samadhi is often described in terms ofsaccidananda, pure consciousness, bliss, and so on. How does that compare, and is it compatible with our views within Christianity, of the kingdom of God and so on?

Dr. Mangala: Well, the notion, the concept of saccidananda, which is sort of truth, knowledge, bliss—it’s a tripartite description of this ultimate experience—to my mind it sounds wonderful but it’s a static concept, and it’s also an abstract concept. Now, when Jesus speaks of the spiritual goal of human beings, as the kingdom of God, to me it’s an incredibly rich, exciting, dynamic, inspiring vision. For, it’s not only internal, but also external; it’s not only personal, but it’s also corporate: it involves other human beings. And, besides, the kingdom of God that Jesus speaks of encompasses not only human beings, but all of Creation. We human beings are to be transfigured, but also Creation along with us. What’s more, it’s not a static goal, it is rooted in the Christian notion of Godhead, which is “life-creating Trinity,” we sing in the Liturgy, which means it’s a very dynamic, active force of love and of relationship.

And therefore you have an incredible vision here, a vision of faith, and it’s also, to me, even greater because it doesn’t end; it’s not a goal that you score and that there is an end to it, but it continues. It’s a continuing transformation from glory to glory as St. Paul talks about. I can go on talking about this, but too many words perhaps are not a good idea. But there is one very important reminder about the kingdom of God which I would like to just conclude with: the kingdom of God is achieved onlythrough the cross of Christ, only by following Christ. What that means is suffering alongside with Him.

This is the other thing that excites me as a Hindu, a Hindu convert from Hinduism, one of the reasons I became Christian, was that I found the Hindu answers to evil and suffering extremely inadequate and even pathetic; simply to postpone the problem to karma or some life in the past was not good enough. Whereas, through embracing suffering wholeheartedly, and, conquering it, through love, through faith, we heal our own wounded self, also the wounded world. And now this is concurrent with the kingdom of God. And so all this just to suggest that the Christian idea of the kingdom of God is a far cry from what I would call—I expect I will offend people if I say it, but I will say it anyway—it’s a kind of “do-it-yourself kit” idea of samadhi. And also, samadhi, inevitably, becomes self-centered. Even if people talk about community work and so on, ultimately it does leave the world behind, it leaves the other people behind, and it leaves the Creation behind.

Mr. Allen: Do you think that—I’ve always been confused about this idea of samadhi, especially within the context of Bhakti Yoga which I practice, which, as you pointed out earlier, is devotion to a personal deity—and here is my confusion; maybe you could shed some light on it. And we’re talking about people like Vaishnavites who worship Krishna, and in my case it was Ramakrishna, and there are others that worship Holy Mother and Kali and so on and so forth. My question is: Is samadhi always, Christine, a losing of self? Of course, in Christianity, our personhood in the image of God is key. Is it always a losing of self or is it not always a losing of self or a “blowing out of self” as the Buddhists might say?

Dr. Mangala: Well, I think the “self” that is spoken of in Hindu traditions is not the same as the Christian understanding of a human person; the whole human anthropology is understood differently, and this creates a lot of problems, because when you talk about— when you look at the Bhagavad Gita, it’s one of the classic examples of the way the human being is looked upon as a kind of— the soul indwelling the body. The body-soul division is extremely strong, so what really matters is the soul; the body is just an aggregate of various elements. You have a very similar idea in other Hindu schools of philosophy, even in Buddhism, and Buddhism goes even further by demolishing the very notion of self as well. So when you ask, “What is it that absorbs?” Any illusory sense of self is what most Hindus would say. In other words, there is no sense of the value of a distinctly created human person to start with.

Now this is where I find Christianity so liberating, because we talk about— we have a clear idea and a cogent idea in Christian theology of God is love and God is a creator-God and the lover of mankind. Now, these two things matter immensely when you think about what human beings are, because if human beings are made in the image of God, they also have these personal qualities, if you like. And that is incredibly important, and when you talk about the kingdom of God or theosis and other notions that come with it, because human beings are intrinsically valuable, because they’re made in the image of God. Now, I don’t have anywhere in the Hindu thinking a parallel notion. And so samadhi, naturally, it’s confusing, because there are different ways of defining the human being, but mostly you will find they have a Gnostic undercurrent: the soul becomes important, but the body does not.

Mr. Allen: I’ve spoken though with some in this country who are in the Hare Krishna movement. We have folks that have started to become inquirers into our church—thank God—and they argue that we’re not talking about absorption into an impersonal deity, we’re talking about living forever as a unique being in a “loca” with Krishna, with their deity. So I was confused about whether we’re talking about loss of self in all cases or just in some of the Vedantic schools.

Dr. Mangala: One problem with so many manifestations of Hinduism of late is that it’s rather difficult to track cross-currents that are going on. You would find a lot of Christian terminology taken over and what I call these actually “leavening the lump” from within, meaning that so much of Christian thinking and Christian terminology and Christian notions have been absorbed into Hinduism and regurgitated as Hinduism back to the West. And this idea of living in a loca—it’s a wonderful fantasy. I met a Hare Krishna in the street some years ago, and he was trying to sell me aBhagavad Gita, and I felt sympathetic and I said to him, “Okay, I’ll buy a copy”—I mean, I was working on translations of the Bhagavad Gita at the time—and I said to him, “You know, all you are dreaming of is a poetic fantasy. What is real is Jesus Christ, who has actually come as a human being. God has actually come at a historical point in time to this, to us, to offer all this that you’re dreaming about.” And that is where I would put the Hare Krishna movement.

Mr. Allen: That is such a brilliant way to put it, because, for myself, Christine, when I was meditating in the ashram and had my experience of Christ, as a prelude to that, I started to come to believe that my projections and my visualizations and my meditations as I was taught by my guru, were, in fact, poetic fantasies; they were my desires for something versus anything actually happening inside of me, if you know what I mean. So that’s a well-done, well-done overview. Did you have anything you wanted to add to that?

Dr. Mangala: I was going to say that I would extend the— you know the word “type” that is used in the Church Fathers and others, they use in their commentaries that there are certain types and images of what we expect, and Christ is the reality. And once you have the reality, the types are no longer needed. And there is a sense in which you do have a lot of types imaged in other religions. Some of them, at best, induce people to look in the right direction; at worst they can be demonic, that’s the difference. There’s no way of telling, and you need the spiritual discernment to find out which is which. Actually, the predictions can be so strong that you can actually hallucinate these images, too. Agehananda Bharati, who is an Austrian convert and a monk in the Hare Krishna order, talks about how he actually saw his goddess, and he’s very clear about what had happened, how it had happened to him, too.

Mr. Allen: Yes, and, of course, Rama Krishna had visions all the time with Kali and so on and so forth in some very, frightening to me, frightening ways and aspects. You wrote in your article on yoga and Christianity, Christine Mangala, that a key problem with yoga is that itencourages people to think that there is a way to wholeness of body and mind through the use of human techniques, that is, yoga, without grace and faith in salvation through Jesus Christ. Yet here’s a kind of a paradox I want to throw at you. The Orthodox, as you probably know, are sometimes accused, especially by Protestant Evangelicals, because of our emphasis on theosis and synergy with God, as advocating some form of the same sorts of things you accuse yoga of, you know, spiritual effort, works of righteousness. So can you help us understand how you make the distinction between yoga as false spiritual effort if you like, and theosisand synergy as appropriate or effective spiritual effort?

Dr. Mangala: I have to admit, first of all, I love the concept, the Orthodox concept of synergy. It’s the most beautiful and inspiring way of recognizing human freedom. Now, Orthodox writers emphasize synergy because they recognize this as part of being made in the image of God, the freedom that we have. God hasn’t stinted anything; He’s given us this freedom. And, of course, the idea of effort is something that can be easily misrepresented. It’s not a case of us pulling ourselves up by our own bootstraps, but it’s much more the case of exercising this God-given energy and directing our energies—physical, mental, spiritual—towards God, towards Christ, through the Spirit.

Let me give you an example; it’s not a very brilliant example, but a crude example. Let’s say someone is driving headlong with all his passion and eagerness to achieve something, except he doesn’t know quite where he’s going and perhaps he’s even on the wrong road, maybe the SatNav has let him down. But the moment that he realizes he’s not getting anywhere, he has to turn back. Now, that is what most of us are like, that in our fallen condition we are misled by our sins, by our passions, by the distractions of the world and confusion, and we seek our solace at first in all sorts of things which the world—what the Bible calls “the world” or “the flesh”—offers, but when we realize that none of this is working, weliterally turn back, that is, we repent. Now if this action of turning back, the redirection of our energies, towards our proper human goal, which is to seek and find God and worship and glorify Him, once this turning back takes place in all sincerity, we are infused by the Holy Spirit. In other words, God’s energies start to flow into us. This is why I love the word “synergy,” because it recognizes two aspects of the spiritual life. So when we pray, when we struggle, it is the Holy Spirit which is praying through us. This is the answer I would give to the Protestant Evangelical suspicions of this so-called “synergy” being some kind of effort.

I will actually give you another of my favorite examples, which is taken from the saint of our parish, St. Ephraim the Syrian. He has a beautiful image which tells us what kind of effort we are to make. St. Ephraim sees the human person as the “harp of the Spirit,” this lovely musical instrument. To play well the music of the Holy Spirit, we need to be clean: the harp needs to be clean and well-tuned, and its strings neither too tight nor too slack. That is our spiritual effort, the ascesis, all the things that are recommended in the Orthodox Church and the Orthodox tradition of fasting, almsgiving, repentance, thanksgiving, prayer: all these are means to achieve the tuning. That is what I see synergy is: a redirection of energies God-wards so that God’s energies can flow into us and transform us. I hope that answers some of the criticism.

Now, similarly with theosis; it’s a bit of a daring and a frightening word for some people;  they feel it’s presuming too much, but it isn’t at all if you look at the Bible, because what are we told there? We are commanded by God, we are told “to be holy even as God is holy.” How can we ignore this command? And it’s not as if He is asking us to do it by ourselves, not at all; He’s pulling us up, if you like. It’s not a military order, but it’s a command of love. God is willing. He is the great Lover. We keep singing “the Lover of mankind” in all our services. We mean what we say: “God is the Lover of mankind.” He is eager to share His life, and He seeks us first. The Parable of the Prodigal Son is a classic instance of telling us how He seeks us first. And when we are still far away, He still comes running to us.

Now all this is very difficult for a modern sensibility to register because they haven’t even begun to think of God as love. They are still trapped in the old-style ideas of God as the punisher, God as the sin-picker, and God as the law, and all these false gods have to be got rid of first. And when you read the Bible and pray, you discover the God of love, which is where you have to start. But what happens when love is offered? Many people these days—and they’ve done it in the past and they do it still—saying, “No, thank you. I am sufficient unto myself.” But the moment you shut, you close the door, God is not going to force himself. So I like to think of theosis as being transfigured by God’s love. The more we open the windows, which is [what] I would call our effort, the more the light of God streams in, and the light of the— we have to remember it’s not a static light, it’s the dynamic light of the Trinity—is allowed to penetrate and illuminate us and transform us. This is what theosis is, in my limited understanding.

And that it is possible in this life, we get a glimpse of in the life of the saints. They have shown us, down the centuries, that this kind of transformation is possible, to become transparent to God in this life is possible right in this life and it will be more fully realized in the life to come.

Mr. Allen: And thank God for that. Absolutely. And that’s one of the reasons I think that Eastern Orthodox Christianity and the Orthodox tradition, and I’m assuming you agree, have so much, you know, when you say “to offer” it somewhat sublimates the great Hindu tradition as well, but we have things in common that we can share, I think. Eastern Orthodox Christianity, of all the forms of Christianity, would be very attractive to Hindus. Do you agree?

Dr. Mangala: I think so, because of the Hindu’s natural sense of the sacrament, of the mysterious and mystical dimension of life. And in Orthodox Christianity they will find a home. I remember I was with my family, my husband, and we were traveling in India, and we were went to Haridwar up in the north and watched the evening lamp-lighting ceremony there. You know, hundreds and hundreds of people were lighting lamps, and at a certain time they were saying prayers and floating them down the River Ganges as the mother of all life and life-giver and so on. And I couldn’t help thinking how easily this could be transformed into a Christian service of thanksgiving, and the Orthodox would be capable of doing it, because, you know, we approach everything in a mystical, in a sacramental way, and the Hindus naturally would find that compatible with what they grew up with.

Mr. Allen: And Hinduism is so physical, even with the duality of soul and body, there are so many physical aspects to it, and, of course, we— the physical aspect within Orthodox Christianity has been sanctified through the Incarnation, so I agree with you. How and when, Christine, did modern postural yoga and modern meditation yoga become, as you wrote in your article, “remolded in the idiom of American schools of self-help and positive thinking and become marketed as a safe and easy pathway to bliss within the grasp of all”? Was this Vivekananda in the 1800s or was it Maharishi before that or after that or who?

Dr. Mangala: Actually, it goes way back, believe it or not, and I don’t want to sound as if I’m putting it all squarely in America, but what happened was in the early 19th century, there were certain literary figures, like Emerson and Thoreau, who were the beginning of this movement. And Emerson, of course, was a total Transcendentalist and a Unitarian, and he found the concept of the Over-soul and he wrote poems on Brahman and so on. But did you know Thoreau, the Boston Brahmin, was the first to practice yoga?

Mr. Allen: No, I did not know that. Really?

Dr. Mangala: Yes, I believe he was. And then these people actually probably were reacting against their excessive Calvinistic Puritanism, I don’t know, but that’s the background. And they reintroduced a more idealistic notion of human beings. I always feel whenever in history, this is the way the Holy Spirit works, whenever in history, something gets forgotten or not recognized sufficiently, someone comes along and it gets overemphasized, you know, and you have to recover the balance somewhere or other. And then the waters get slurred and muddied because of other people coming in and having their input. I mean, there were people who are flirting with Swedenborgian ideas and Madame Blavatsky and her Theosophists and all these people—the details are difficult to go into now, but I have a book to recommend on that, I will do that in a minute—but they created an ethos, this is the important thing; they created an ethos of psychologized psychic religion.

Now, interestingly, when Vivekananda got to his parliament of religion, this was the air he breathed, and he very quickly saw the potential, and it was an extraordinary criss-crossing of the East and West once again. And he changed, he reformulated classical Hindu metaphysics, and he produced something called “practical Vedanta,” which is in fact far from what Shankara, the original Vedantan philosopher, taught. With his “practical Vedanta,” even for Vivekananda it was a bit too abstract, so then he produced his manual on Raja Yoga, and this is what was highly influ— this was a— the language of this manual is incredibly very like [that] of the self-help books and taking charge of oneself. He says bluntly that the whole aim is to take control of oneself and to control nature.

And in his writings there’s sometimes, what I feel is preposterous, and sometimes very brusque promises of instant results, and this appeals to the emerging consumerist mentality. Now after him this kind of approach, of “instant results” and “quick fixes,” if you like, “do it yourself,” all this “here and now” and “in your own home and in your own self, don’t bother going anywhere else,” you know. This developed further with people like Maharishi Mahesh Yogi, Rajneesh and whole peoples any number of swamis and matajis and whatever.

I did mention this book, and I think your readers might be interested. It’s called A History of Modern Yoga: Patañjali and Western Esotericismwritten by Elizabeth [de] Michelis and she has some very useful information about this extraordinary cross-fertilization of Eastern and Western ideas in the late 19th century and how it eventually produced these two forms of yoga: postural yoga and meditative yoga.

Mr. Allen: Give for our listeners again— could you give us the title and the author; spell the author’s last name?

Dr. Mangala: Yes, the author is Elizabeth [de] Michelis: M-I-C-H-E-L-I-S, and her book is called A History of Modern Yoga: Patañjali and Western Esotericism. It was published by Continuum Books in 2004.

Mr. Allen: Carrying along on this line that we’ve been on—we’re starting to descend a bit—is there anything wrong, in your opinion, with using yoga as a form of relaxation or physical exercise? And as a follow-up to that, should Christians be aware of or troubled by any spiritual baggage that often goes along with yoga? And do you think yoga can be a completely non-religious activity?

Dr. Mangala: Paradoxically, the movement which started then and has now resulted in—let’s give an example—the department of health and sports in England recommends yoga for its footballers and athletes. The National Health Service here recommends yoga for people with medical problems and so on. It’s become very much used as a form of physical exercise and relaxation, alongside physiotherapy and other such things. And, in a way, I think this is a good thing because what they have done is to dissociate it, and, definitely, a few stretches or proper breathing does help the posture and realign and calm the mind.

Here there has to be a word of warning. Exercise in moderation is a fine thing, and yoga exercises can be, in moderation, a fine thing. But, I would have also noticed this, is with some people—someone I know, this has happened—is that some of these people get bored with the simple ones and then they go on to the more complex ones, and then it becomes an addiction. When I say “addiction”—because the good hormones it produces , it gives you a high and you become dependent on it—the same way runners get addicted to running, and other such things. And that is the time to stop and consider what exactly is going on, you know, whether you are just relaxing or actually binging on it, if you like. And that’s a danger point.

And the second thing I would say about the spiritual baggage is: Christians definitely—I’m speaking for Christians here—definitely need to be careful what they receive by way of spiritual baggage whether they are reading books or whether they are going to yoga classes. First of all—there are two things to do—first of all, they have to be, Christians have to be fully grounded, and properly grounded in their Christian faith and prayer and worship. Only then we Christians will have the light, the proper light of Christ, to discern the good and take it and leave the bad. Now I have this rather simple image Christ is like— People ask me, “How do you deal with your past, your Hindu past?” I say, “Well, there are some good things in the attic and some rubbish, and Christ is the magnet.” I’m using metaphors here. Christ acts like a magnet. He will attract to himself the good things and the rest will fall away.

Now we need that light, otherwise we will not be able to tell what’s right and wrong. The second thing is to watch out if these yoga teachers, whether they stay with the postures alone or whether, by implicitly or explicitly, they go on to other things which take you into the Hindu spiritual ethos which is alien in its goal of samadhi and self-realization and all those other things, and that is, as I have said, incompatible with Christianity, where we are to look for the kingdom of God. And to go along with those things, I would even say, is a form of apostasy at its worst. And so, and I’m quite clear: there are two things needed. You have to be grounded in good Christian faith and worship and prayer, and also therefore to be able to discern. And also watch out when these exercises are— just stay as exercises or whether they subtly morph into something else.

A friend of mine here, who is doing research, went to these classes to keep fit, and after a while she found that the teacher was giving them mantras, and she started entering into strange mental states— and she was already doing her Ph.D. research which is enough to send anybody into a strange mental state anyway, and that didn’t help—and she got rather alarmed and then retreated very fast, because she is an Orthodox girl and so she knew there was something wrong here, and she stopped. So I’m talking—we do have to exercise discernment, and that’s very important.

Mr. Allen: Yeah, you know, as an aside to that, when I went through the transcendental meditation class, many many many years ago, before I became a Christian, they tried to take it outside of Hindu religious ethos, however, you are told you have to bring a piece of fruit and you have to bring something else, and then when you go there, the American instructor places it before a photograph of Maharishi and his guru, some Sanskrit words are given, and then you are given a Sanskrit mantra to repeat, so this is very much transcendental meditation within the context of Hinduism. So your point’s very well taken. What do you make of the attempts—as we’re coming to a close, Christine—of the attempts to “Christianize” yoga techniques, you’ve written about Déchanet and some of the others. Can there be a true, Christian yoga?

Dr. Mangala: Déchanet is a very interesting case. He’s a very clear-minded writer. Do you know his work?

Mr. Allen: I don’t. I was, frankly, introduced to him through your article, and I’m going to read him now that I’ve learned about him.

Dr. Mangala: He’s very thorough, and he’s very careful also to distinguish the yoga’s spiritual ethos from Christian beliefs and he’s made it very clear that they are incompatible. He’s very clear-headed and very sound. Then in the second part of the book he makes some very specific recommendations about how to use the postures to glorify God and to sing His praises and to express our contrition and so on. It’s a kind of a synchronizing of Christian— phases of Christian prayer and worship withyoga postures.

Now I thought this sounded exciting, so I spent some more time when I was writing this article practicing it, doing what he recommended. Then, after a while, I had this uneasy feeling that I was terribly self-conscious in my prayer. I wasn’t forgetting myself; I became excessively conscious of myself. I didn’t like that at all. I wanted to focus on God, not on how I was performing. And this distracted me too much. So my personal experience was that I would rather simply do the exercise and then pray without thinking about my postures in that sense.

Mr. Allen: Interesting. As we’re coming to a close, if there are listeners that are listening today, Christian or not—but I think I’m going to ask you to really focus on this as we conclude, for the Christian listeners—what have you concluded about the practice of yoga as an Eastern Orthodox Christian? Do it, don’t do it, with limitations, etc., etc., etc.?

Dr. Mangala: Well, I think I— people, provided they know what they’re doing… If, for instance, some of the asanas in the early stages are okay to do them, if you take them as a form of relaxing and as a form of tuning up the body and of learning to breathe properly—most of us don’t know how to breathe properly—but that is as far as I would go. Anything more complicated becomes a challenge anyway because you have to be in a fit medical condition. For instance, if you suffer from high blood pressure, you shouldn’t do the sirsasana pose. You know, that’s bad for you, and you have to know these things.

Mr. Allen: The headstands.

Dr. Mangala: Yes. If you have a thyroid condition, you have to be careful about what asanas you do and not. So you do need more knowledge than most people have who go to these classes. So already the trouble starts there. And then as for meditative practices and chant and mantras and so on, definitely no, because they take you into psychic states and that sometimes can become very dangerous. So I would say a very minimal use. Minimal in the sense in— and one doesn’t even have tothink of it as yoga if you like.

Mr. Allen: Well, I just want to add one thing. I knew a woman who was 42 years old, and she took up Hatha Yoga; she became a practitioner, maybe an addict. She did not know she had high blood pressure. She did these headstand postures regularly and during one of them—she’s a very close friend of my mother’s—during one of them she suffered a brain aneurism and died on the spot.

Dr. Mangala: Well, that’s an extreme instance. In fact, one of our more, I would say humorous gurus in India, regards some of these yogic practices— he pokes fun at them, saying these postures actually damage the capillaries of the brain, and people— you suffer from some kind of a mental damage, and they think you enter this state of bliss because you simply no longer know what’s what.

That’s an extreme criticism, but there is a danger, and even doctors, when they recommend, they have to be careful as to what they are recommending people. I hope they do know. Otherwise, I myself find every time I forget, every time I’m stooping in front of the computer too much, if I sit back and breathe a bit, more slowly and so on, I feel better. That’s about as much as it comes to, and, similarly, when the limbs get stiff, you do some of the basic postures and it helps. I’m not a very good practitioner, so I’m not one to talk. I go from doing nothing to doing something. Yes, I’m glad you mentioned that story because the medical condition is an extremely important one when people start doing these things.

Mr. Allen: Yes, as with any physical exercise. Well, my guest on the program today has been Christine Mangala, Ph.D. Christine, thank you so much for being my guest on The Illumined Heart on Ancient Faith Radio. It’s been a lot of fun and very fascinating.

Dr. Mangala: Thank you very much. It’s been a great pleasure talking to you.